namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

皈敬世尊、阿羅漢、正等正覺者


法句經, Dhammapada, 白話文版, 敬法 比丘 譯, 第二修訂版2015



目錄

  • preface 二版序
  • YAMAKA VAGGO (001~020) 第一:雙品
  • APPAMADA VAGGO (021~032) 第二:不放逸品
  • CITTA VAGGO (033~043) 第三:心品
  • PUPPHA VAGGO (044~059) 第四:花品
  • BALA VAGGO (060~075) 第五:愚人品
  • PANDITA VAGGO (076~089) 第六:智者品
  • ARAHANTA VAGGO (090~099) 第七:阿羅漢品
  • SAHASSA VAGGO (100~115) 第八:千品
  • PAPA VAGGO (116~128) 第九:惡品
  • DANDA VAGGO (129~145) 第十:刑罰品
  • JARA VAGGO (146~156) 第十一:老品
  • ATTA VAGGO (157~166) 第十二:自品
  • LOKA VAGGO (167~178) 第十三:世間品
  • BUDDHA VAGGO (179~196) 第十四:佛陀品
  • SUKHA VAGGO (197~208) 第十五:樂品
  • PIYA VAGGO (209~220) 第十六:喜愛品
  • KODHA VAGGO (221~234) 第十七:忿怒品
  • MALA VAGGO (235~255) 第十八:污垢品
  • DHAMMATTHA VAGGO (256~272) 第十九:住於法品
  • MAGGA VAGGO (273~289) 第二十:道品
  • PAKINNAKA VAGGO (290~305) 第廿一:雜品
  • NIRAYA VAGGO (306~319) 第廿二:地獄品
  • NAGA VAGGO (320~333) 第廿三:象品
  • TANHA VAGGO (334~359) 第廿四:貪愛品
  • BHIKKHU VAGGO (360~382) 第廿五:比丘品
  • BRAHMANA VAGGO (383~423) 第廿六:波羅門品

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

禮敬世尊、阿羅漢、圓滿自覺者

二版序

  十九年前,譯者第一次去緬甸禪修,由於心態 不正確,修得很辛苦。幾個月後,買到一本小册子 ──由一位緬甸女居士翻譯的《法句經》英譯。一 本小小的書,譯者讀了又讀,困苦的心獲得無限的 啟發。(當然,譯者同時也有讀其他佛書,例如明崑 大長老所著的《大佛史》。)感恩她與其他英譯者的 翻譯,讓譯者能夠在法上走得更長遠。因為自己曾 經受益,一年後,譯者參考《法句經》的幾個英譯 本,嘗試翻譯成中文,希望別人也能從中受益。

  十多年後,譯者嘗試修改第一版中的錯誤,只 是修改的工作真是永無止盡,所以暫時只能修改至 此。

  這本《法句經》是上座部佛教《經藏.小部》 裡的十五部經之一,共四百二十三首偈。其註釋記 載了三百零五個故事,但有幾個故事是重複的,所 於按事件來算只有兩百九十多個。為了易於辨明, 在編排屬於不同故事的偈子時有空行,屬於相同故 事的偈子則不空行。若頁末的偈子標明( 接 ),意即 下面的偈子和前面的偈子屬於同一個故事。

  註腳裡若標明「註釋」即是指譯自註釋,標明 「註」則是摘自註釋,但不是全譯。

  在此,譯者再次以翻譯此經來禮敬佛法僧三 寶。願世尊善說的正法寶藏久住世間,願眾生依法 修行,依法證法。

  最後,譯者與他敬愛的戒師、母親、長輩、親 友、所有讀者及一切眾生分享翻譯此經的功德,也 把此功德迴向予其已故的父親和大哥。願他們早日 解脫一切苦。

  願眾生早日斷除一切煩惱,解脫一切苦!

                       中譯者敬法比丘

                       二零一四年八月

                       序於台灣台東尚德村


第一:雙品

  • 1 Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;
    Manasā ce paduṭṭhena, bhāsati vā karoti vā;
    Tato naṃ dukkhamanveti, cakkaṃva vahato padaṃ.

    諸法以意為前導,以意為主由意造。 [CFFn01-01]
    若人透過污染意,他或說話或造作,
    從此痛苦跟隨他,如輪隨拉車(牛)之足。

  • 2 Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;
    Manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā;
    Tato naṃ sukhamanveti, chāyāva anapāyinī [anupāyinī (ka.)].

    諸法以意為前導,以意為主由意造。
    若人透過清淨意,他或說話或造作,
    從此快樂跟隨他,猶如影子不離身。

  • 3 Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini [ajinī (?)] maṃ ahāsi me;
    Ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati.
    「他辱罵我毆打我,他擊敗我掠奪我。」
    若人心懷此想法,他們之恨不會止。
  • 4. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me;
    Ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammati.
    「他辱罵我毆打我,他擊敗我掠奪我。」
    若人不懷此想法,他們之恨會止息。

  • 5 Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ;
    Averena ca sammanti, esa dhammo sanantano.
    於這世上確如此,以恨止恨不曾有,
    唯有無恨能止恨,這是永恆的真理。

  • 6 Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase;
    Ye ca tattha vijānanti, tato sammanti medhagā.

    但是他人不知道:「於此我們將滅亡。」 [CFFn01-02]
    知道這點的人們,爭論因此得止息。

  • 7 Subhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu asaṃvutaṃ;
    Bhojanamhi cāmattaññuṃ, kusītaṃ hīnavīriyaṃ;
    Taṃ ve pasahati māro, vāto rukkhaṃva dubbalaṃ.
    住於觀淨美,諸根沒克制,
    於食不知足,怠惰不精進,
    魔王制伏他,如風吹弱樹。
  • 8 Asubhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu susaṃvutaṃ;
    Bhojanamhi ca mattaññuṃ, saddhaṃ āraddhavīriyaṃ;
    Taṃ ve nappasahati māro, vāto selaṃva pabbataṃ.
    住於觀不淨,諸根善克制,
    於食且知足,具信且精進,
    魔無法制他,如風吹石山。

  • 9 Anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati;
    Apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati.
    該人還未除污染,但卻身上穿袈裟,
    沒有自制不真實,穿著袈裟他不配。
  • 10 Yo ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito;
    Upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahati.
    該人已經除污染 [CFFn01-03] ,善於持守其戒行,
    具備自制與真實,的確他配穿袈裟。

  • 11 Asāre sāramatino, sāre cāsāradassino;
    Te sāraṃ nādhigacchanti, micchāsaṅkappagocarā.
    思無內涵為有內涵,視有內涵為無內涵。
    擁有此邪思惟的人,他們不能達到內涵。
  • 12 Sārañca sārato ñatvā, asārañca asārato;
    Te sāraṃ adhigacchanti, sammāsaṅkappagocarā.
    知有內涵為有內涵,知無內涵為無內涵。
    擁有此正思惟的人,他們能夠達到內涵。

  • 13 Yathā agāraṃ ducchannaṃ, vuṭṭhī samativijjhati;
    Evaṃ abhāvitaṃ cittaṃ, rāgo samativijjhati.
    就像雨可以滲透蓋得不好的屋子,
    貪欲亦可滲透尚未受到培育的心。
  • 14 Yathā agāraṃ suchannaṃ, vuṭṭhī na samativijjhati;
    Evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ, rāgo na samativijjhati.
    就像雨不能滲透蓋得很好的屋子,
    貪欲亦滲不透已被良好培育的心。 [CFFn01-04]

  • 15 Idha socati pecca socati, pāpakārī ubhayattha socati;
    So socati so vihaññati, disvā kammakiliṭṭhamattano.

    此世他悲哀,來世他悲哀,
    造惡者於兩處都是悲哀。
    見到自己污穢的行為後,
    他感到悲哀,他感到苦惱。

  • 16 Idha modati pecca modati, katapuñño ubhayattha modati;
    So modati so pamodati, disvā kammavisuddhimattano.
    此世他喜悅,來世他喜悅,
    行善者於兩處都是喜悅。
    見到自己清淨的行為後,
    他感到喜悅,非常的喜悅。

  • 17 Idha tappati pecca tappati, pāpakārī [pāpakāri (?)] ubhayattha tappati;
    ‘‘Pāpaṃ me kata’’nti tappati, bhiyyo [bhīyo (sī.)] tappati duggatiṃ gato.

    此世他受苦,來世他受苦,
    造惡者在兩處都遭受痛苦。
    想到「我造了惡」時他痛苦。
    去到惡趣時,他更加痛苦。

  • 18 Idha nandati pecca nandati, katapuñño ubhayattha nandati;
    ‘‘Puññaṃ me kata’’nti nandati, bhiyyo nandati suggatiṃ gato.

    此世他快樂,來世他快樂,
    行善者在兩處都感到快樂。
    想到「我造了福」時他快樂。
    去到善趣時,他更加快樂。

  • 19 Bahumpi ce saṃhita [sahitaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhāsamāno, na takkaro hoti naro pamatto;
    Gopova gāvo gaṇayaṃ paresaṃ, na bhāgavā sāmaññassa hoti.
    即使背誦許多經,放逸者不實行它,
    猶如牧者數他牛,沒得分享沙門份。
  • 20 Appampi ce saṃhita bhāsamāno, dhammassa hoti [hotī (sī. pī.)] anudhammacārī;
    Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ, sammappajāno suvimuttacitto;
    Anupādiyāno idha vā huraṃ vā, sa bhāgavā sāmaññassa hoti.
    即使背誦少許經,依法之人依法行,
    捨棄了貪和瞋痴,具備正知心全解,
    今生來世不執著,他得分享沙門份。 [CFFn01-05]

Yamakavaggo pañhamo niññhito 雙品第一完畢


第二:不放逸品

  • 21 Appamādo amatapadaṃ [amataṃ padaṃ (ka.)], pamādo maccuno padaṃ;
    Appamattā na mīyanti, ye pamattā yathā matā.
    不放逸是不死境,放逸是死亡之境;
    不放逸的人不死,放逸者猶如已死。
  • 22 Evaṃ [etaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] visesato ñatvā, appamādamhi paṇḍitā;
    Appamāde pamodanti, ariyānaṃ gocare ratā.
    清楚了知這一點,智者絕對不放逸,
    他們樂於不放逸,他們喜樂於聖界。
  • 23 Te jhāyino sātatikā, niccaṃ daḷhaparakkamā;
    Phusanti dhīrā nibbānaṃ, yogakkhemaṃ anuttaraṃ.
    那些禪者持恆地、常常穩固地精進,
    賢者們體驗涅槃:無上的解脫諸軛。

  • 24 Uṭṭhānavato satīmato [satimato (sī. syā. ka.)], sucikammassa nisammakārino;
    Saññatassa dhammajīvino, appamattassa [apamattassa (?)] yasobhivaḍḍhati.

    對於精進、具備正念、行為清淨、慎重行事、
    防護諸根、依法生活、不放逸者,其譽增長。

  • 25 Uṭṭhānenappamādena , saṃyamena damena ca;
    Dīpaṃ kayirātha medhāvī, yaṃ ogho nābhikīrati.

    透過勤奮不放逸、守戒與調服(諸根),
    智者應該做個島:洪水淹不了的島。

  • 26 Pamādamanuyuñjanti, bālā dummedhino janā;
    Appamādañca medhāvī, dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.
    無慧愚痴的大眾,他們耽溺於放逸;
    智者守護不放逸,猶如守護至上財。
  • 27 Mā pamādamanuyuñjetha, mā kāmaratisanthavaṃ [sandhavaṃ (ka)];
    Appamatto hi jhāyanto, pappoti vipulaṃ sukhaṃ.
    不應耽溺於放逸,不應沉湎於欲樂,
    禪修不放逸的人,的確獲得許多樂。

  • 28 Pamādaṃ appamādena, yadā nudati paṇḍito;
    Paññāpāsādamāruyha, asoko sokiniṃ pajaṃ;
    Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe [bhummaṭṭhe (sī. syā.)], dhīro bāle avekkhati.

    智者透過不放逸,去除放逸的時候,
    他登上了智慧殿,無憂看著憂苦眾,
    猶如賢哲山頂立,下看平原的愚人。

  • 29 Appamatto pamattesu, suttesu bahujāgaro;
    Abalassaṃva sīghasso, hitvā yāti sumedhaso.

    在眾放逸人中他不放逸,在眾昏睡人中他極警覺,
    智者猶如快馬迅速前進,把疲憊的馬遠拋在後頭。

  • 30 Appamādena maghavā, devānaṃ seṭṭhataṃ gato;
    Appamādaṃ pasaṃsanti, pamādo garahito sadā.

    摩伽透過不放逸,得以生為天之主。 [CFFn02-01]
    眾人讚賞不放逸,放逸永遠被責備。

  • 31 Appamādarato bhikkhu, pamāde bhayadassi vā;
    Saṃyojanaṃ aṇuṃ thūlaṃ, ḍahaṃ aggīva gacchati.
    樂於不放逸的比丘,看見放逸中的危險,
    他有如火焰般前進,燒盡一切大小束縛。

  • 32 Appamādarato bhikkhu, pamāde bhayadassi vā;
    Abhabbo parihānāya, nibbānasseva santike.

    樂於不放逸的比丘,看見放逸中的危險,
    他絕不可能會倒退,而且已很接近涅槃。 [CFFn02-02]

Appamādavaggo dutiyo niṭṭhito.

不放逸品第二完畢


心品 CITTAVAGGO

  • 33 Phandanaṃ capalaṃ cittaṃ, dūrakkhaṃ [durakkhaṃ (sabbattha)] dunnivārayaṃ;
    Ujuṃ karoti medhāvī, usukārova tejanaṃ.
    心浮不定且搖晃,難以防護難控制,
    智者把心調正直,就像矢師矯正箭。
  • 34 Vārijova thale khitto, okamokataubbhato;
    Pariphandatidaṃ cittaṃ, māradheyyaṃ pahātave.
    水中魚被取出投擲於地時,牠會跳躍不安;
    嘗試要把此心帶離魔界時,它亦跳躍不安。[CFFn03-01]

  • 35 Dunniggahassa lahuno, yatthakāmanipātino;
    Cittassa damatho sādhu, cittaṃ dantaṃ sukhāvahaṃ.

    心難控制且輕浮,隨著喜好而停留。
    能調服心的確好,調服之心帶來樂。

  • 36 Sududdasaṃ sunipuṇaṃ, yatthakāmanipātinaṃ;
    Cittaṃ rakkhetha medhāvī, cittaṃ guttaṃ sukhāvahaṃ.

    心極難見極微細,隨著喜好而停留。
    且讓智者防護心,受護之心帶來樂。

  • 37 Dūraṅgamaṃ ekacaraṃ [ekacāraṃ (ka.)], asarīraṃ guhāsayaṃ;
    Ye cittaṃ saṃyamessanti, mokkhanti mārabandhanā.

    心單獨行走活動,它無身住於洞穴。 [CFFn03-02]
    能制伏己心的人,解脫魔王的束縛。

  • 38 Anavaṭṭhitacittassa, saddhammaṃ avijānato;
    Pariplavapasādassa, paññā na paripūrati.
    對於心不安定,又不了知正法,
    信心動搖之人,其慧不會圓滿。
  • 39 Anavassutacittassa, ananvāhatacetaso;
    Puññapāpapahīnassa, natthi jāgarato bhayaṃ.
    對於心沒被貪浸透、心沒有被瞋恨打擊、
    已斷善惡的警覺者,對他而言沒有怖畏。 [CFFn03-03]

  • 40 Kumbhūpamaṃ kāyamimaṃ viditvā, nagarūpamaṃ cittamidaṃ ṭhapetvā;
    Yodhetha māraṃ paññāvudhena, jitañca rakkhe anivesano siyā.

    了知此身脆如瓶,建立此心固若城,
    當以慧器與魔戰,保護勝利不執著。 [CFFn03-04]

  • 41 Aciraṃ vatayaṃ kāyo, pathaviṃ adhisessati;
    Chuddho apetaviññāṇo, niratthaṃva kaliṅgaraṃ.

    的確在不久之後,此身將躺在大地,
    被丟棄且無心識,如丟棄無用木頭。

  • 42 Diso disaṃ yaṃ taṃ kayirā, verī vā pana verinaṃ;
    Micchāpaṇihitaṃ cittaṃ, pāpiyo [pāpiyaṃ (?)] naṃ tato kare.

    敵人對敵人所做的,怨家對怨家的傷害;
    然而導向錯誤的心,卻比它們為害更大。

  • 43 Na taṃ mātā pitā kayirā, aññe vāpi ca ñātakā;
    Sammāpaṇihitaṃ cittaṃ, seyyaso naṃ tato kare.

    不是母親與父親所做的,也不是任何親戚所做的,
    能比得上導向正確的心,能為自己帶來更大幸福。

Cittavaggo tatiyo niṭṭhito.

心品第三完畢


花品 Pupphavaggo

  • 44 Ko imaṃ [komaṃ (ka.)] pathaviṃ vicessati [vijessati (sī. syā. pī.)], yamalokañca imaṃ sadevakaṃ;
    Ko dhammapadaṃ sudesitaṃ, kusalo pupphamiva pacessati [pupphamivappacessati (ka.)].
    誰能審查此大地、閻魔界與人天界? [CFFn04-01]
    誰能如善巧花匠,了知善說的真理?
  • 45 Sekho pathaviṃ vicessati, yamalokañca imaṃ sadevakaṃ;
    Sekho dhammapadaṃ sudesitaṃ, kusalo pupphamiva pacessati.
    有學者審查大地、閻魔界與人天界。 [CFFn04-02]
    有學者如巧花匠,了知善說的真理。

  • 46 Pheṇūpamaṃ kāyamimaṃ viditvā,
    marīcidhammaṃ abhisambudhāno;
    Chetvāna mārassa papupphakāni [sapupphakāni (ṭīkā)],
    adassanaṃ maccurājassa gacche.

    了知此身猶如水泡,覺知它如海市蜃樓,
    他切斷魔王之花箭,達到死王不見之處。 [CFFn04-03]

  • 47 Pupphāni heva pacinantaṃ, byāsattamanasaṃ [byāsattamānasaṃ (ka.)] naraṃ;
    Suttaṃ gāmaṃ mahoghova, maccu ādāya gacchati.

    採(欲樂之)花的人,其心執著於欲樂,
    死亡把他帶了走,如洪水沖走睡村。

  • 48 Pupphāni heva pacinantaṃ, byāsattamanasaṃ naraṃ;
    Atittaññeva kāmesu, antako kurute vasaṃ.

    採(欲樂之)花的人,其心執著於欲樂,
    貪欲無法得滿足,終結者掌控制權。

  • 49 Yathāpi bhamaro pupphaṃ, vaṇṇagandhamaheṭhayaṃ [vaṇṇagandhamapoṭhayaṃ (ka.)];
    Paleti rasamādāya, evaṃ gāme munī care.

    猶如蜜蜂不損花,亦不損傷其色香,
    只取其蜜後飛走;牟尼如是行於村。

  • 50 Na paresaṃ vilomāni, na paresaṃ katākataṃ;
    Attanova avekkheyya, katāni akatāni ca.

    不應觀察他人過,他人已做與未做;
    應該省察自己的:已做未做的事情。

  • 51 Yathāpi ruciraṃ pupphaṃ, vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ;
    Evaṃ subhāsitā vācā, aphalā hoti akubbato.
    猶如美麗卻不香的花朵,
    如是不實踐之善語無果。
  • 52 Yathāpi ruciraṃ pupphaṃ, vaṇṇavantaṃ sugandhakaṃ [sagandhakaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)];
    Evaṃ subhāsitā vācā, saphalā hoti kubbato [sakubbato (sī. pī.), pakubbato (sī. aṭṭha.), sukubbato (syā. kaṃ.)].
    猶如既美麗又香的花朵,
    如是實踐之善語有結果。

  • 53 Yathāpi puppharāsimhā, kayirā mālāguṇe bahū;
    Evaṃ jātena maccena, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ.

    猶如可從群花製造許多花飾,
    已生會死的人應做許多善事。

  • 54 Na pupphagandho paṭivātameti, na candanaṃ tagaramallikā [tagaramallikā (sī. syā. kaṃ. pī.)];
    Satañca gandho paṭivātameti, sabbā disā sappuriso pavāyati.
    花香不能逆風吹送,檀香、多伽羅及茉莉都不能;
    智者之香逆風吹送,善士之香能吹送至一切方向。
  • 55 Candanaṃ tagaraṃ vāpi, uppalaṃ atha vassikī;
    Etesaṃ gandhajātānaṃ, sīlagandho anuttaro.
    檀香、多伽羅、蓮花及茉莉之香,
    於那些香當中,戒德之香乃無上。

  • 56 Appamatto ayaṃ gandho, yvāyaṃ tagaracandanaṃ [yāyaṃ tagaracandanī (sī. syā. kaṃ. pī.)];
    Yo ca sīlavataṃ gandho, vāti devesu uttamo.

    多伽羅與檀木香,此香微小不足道;
    具戒者之香最勝,向上飄送至天界。

  • 57 Tesaṃ sampannasīlānaṃ, appamādavihārinaṃ;
    Sammadaññā vimuttānaṃ, māro maggaṃ na vindati.

    對於戒行已具足、安穩住於不放逸、
    透過正智解脫者,魔找不到其行道。 [CFFn04-04]

  • 58 Yathā saṅkāraṭhānasmiṃ [saṅkāradhānasmiṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)], ujjhitasmiṃ mahāpathe;
    Padumaṃ tattha jāyetha, sucigandhaṃ manoramaṃ.
    猶如丟棄於大道的垃圾堆裡,
    也能生長著清香悅意的蓮花;
  • 59 Evaṃ saṅkārabhūtesu, andhabhūte [andhībhūte (ka.)] puthujjane;
    Atirocati paññāya, sammāsambuddhasāvako.
    在無用的眾生裡,也能出現佛弟子,
    他以智慧來照耀,超越盲目的凡夫。

Pupphavaggo catuttho niṭṭhito.

花品第四完畢


愚人品 BALAVAGGO

  • 60 Dīghā jāgarato ratti, dīghaṃ santassa yojanaṃ;
    Dīgho bālānaṃ saṃsāro, saddhammaṃ avijānataṃ.

    不眠之人黑夜長,疲憊之人由旬遠; [CFFn05-01]
    不知正法的愚人,其輪迴極其漫長。

  • 61 Carañce nādhigaccheyya, seyyaṃ sadisamattano;
    Ekacariyaṃ [ekacariyaṃ (ka.)] daḷhaṃ kayirā, natthi bāle sahāyatā.

    在旅途上若找不到,比己更好或同等者,
    就應堅定單獨修行,絕對不和愚人為友。

  • 62 Puttā matthi dhanammatthi [puttamatthi dhanamatthi (ka.)], iti bālo vihaññati;
    Attā hi [attāpi (?)] attano natthi, kuto puttā kuto dhanaṃ.

    我有兒子我有財:愚者因此感苦惱。
    自己亦非自己的,哪來兒子哪來財?

  • 63 Yo bālo maññati bālyaṃ, paṇḍito vāpi tena so;
    Bālo ca paṇḍitamānī, sa ve ‘‘bālo’’ti vuccati.

    自知愚昧的愚人,因此亦算是智者;
    自判智者的愚人,真是所謂的愚人。

  • 64 Yāvajīvampi ce bālo, paṇḍitaṃ payirupāsati;
    Na so dhammaṃ vijānāti, dabbī sūparasaṃ yathā.

    即使盡其一輩子,愚人親近了智者,
    他也不能了知法,如勺不知湯之味。

  • 65 Muhuttamapi ce viññū, paṇḍitaṃ payirupāsati;
    Khippaṃ dhammaṃ vijānāti, jivhā sūparasaṃ yathā.

    雖然只是片刻間,智者親近了智者,
    他能迅速了知法,如舌能知湯之味。

  • 66 Caranti bālā dummedhā, amitteneva attanā;
    Karontā pāpakaṃ kammaṃ, yaṃ hoti kaṭukapphalaṃ.

    無慧愚人四處走,伴隨自己此敵人,
    他們在造作惡業,帶來苦果的惡業。

  • 67 Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā anutappati;
    Yassa assumukho rodaṃ, vipākaṃ paṭisevati.

    做了會後悔的業,即沒有妥善做好,
    在體驗其果報時,他淚流滿面悲泣。

  • 68 Tañca kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā nānutappati;
    Yassa patīto sumano, vipākaṃ paṭisevati.

    做了無後悔的業,即已經妥善做好,
    在體驗其果報時,他感到歡喜快樂。

  • 69 Madhuvā [madhuṃ vā (dī. ni. ṭīkā 1)] maññati bālo, yāva pāpaṃ na paccati;
    Yadā ca paccati pāpaṃ, bālo [atha bālo (sī. syā.) atha (?)] dukkhaṃ nigacchati.

    只要惡業還未成熟,愚人以為它甜如蜜;
    然而當惡業成熟時,愚人就得為它受苦。

  • 70 Māse māse kusaggena, bālo bhuñjeyya bhojanaṃ;
    Na so saṅkhātadhammānaṃ [saṅkhatadhammānaṃ (sī. pī. ka.)], kalaṃ agghati soḷasiṃ.

    愚人月復一月以古沙草攝取飲食,
    卻不值思惟真諦者的十六份之一。

  • 71 Na hi pāpaṃ kataṃ kammaṃ, sajju khīraṃva muccati;
    Ḍahantaṃ bālamanveti, bhasmacchannova [bhasmāchannova (sī. pī. ka.)] pāvako.

    惡業不會即刻帶來果報,就像鮮奶不會即刻凝固,
    但是它依然跟隨著愚人,猶如以灰覆蓋的活火炭。

  • 72 Yāvadeva anatthāya, ñattaṃ [ñātaṃ (?)] bālassa jāyati;
    Hanti bālassa sukkaṃsaṃ, muddhamassa vipātayaṃ.

    愚人所獲得的知識,就只會對自己不利,
    它毀滅愚人的光明,也使他的頭顱破裂。 [CFFn05-02]

  • 73 Asantaṃ bhāvanamiccheyya [asantaṃ bhāvamiccheyya (syā.), asantabhāvanamiccheyya (ka.)], purekkhārañca bhikkhusu;
    Āvāsesu ca issariyaṃ, pūjā parakulesu ca.
    無德者有非份之求,要在眾比丘中居先,
    要在寺院裡掌主權,及貪求別家的禮敬。 [CFFn05-03]
  • 74 Mameva kata maññantu, gihīpabbajitā ubho;
    Mamevātivasā assu, kiccākiccesu kismici;
    Iti bālassa saṅkappo, icchā māno ca vaḍḍhati.
    願居士出家眾兩者,皆想諸事因我成就。
    無論一切大小的事,讓他們聽我的指示。
    這就是愚人的想法,其貪欲與我慢增長。

  • 75 Aññā hi lābhūpanisā, aññā nibbānagāminī;
    Evametaṃ abhiññāya, bhikkhu buddhassa sāvako;
    Sakkāraṃ nābhinandeyya, vivekamanubrūhaye.

    一個導向世俗成就,另一個則導向涅槃;
    如是明瞭此中差別,身為佛弟子的比丘,
    不應樂於世俗利養,應該致力培育捨離。

Bālavaggo pañcamo niṭṭhito.

愚人品第五完畢


智者品 Paṇḍitavaggo

  • 76 Nidhīnaṃva pavattāraṃ, yaṃ passe vajjadassinaṃ;
    Niggayhavādiṃ medhāviṃ, tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje;
    Tādisaṃ bhajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo.

    對於見他人之過失、願意責備人的智者,
    應視為開顯寶藏者。應和如此智者相處;
    和如此智者相處者,只會更好不會更糟。

  • 77 Ovadeyyānusāseyya, asabbhā ca nivāraye;
    Satañhi so piyo hoti, asataṃ hoti appiyo.

    智者應訓與指導,防止他人犯過錯。
    他會受到賢者喜,反之惡人卻不喜。

  • 78 Na bhaje pāpake mitte, na bhaje purisādhame;
    Bhajetha mitte kalyāṇe, bhajetha purisuttame.

    不應親近邪惡友,不應親近卑劣人。
    應該親近良善友,應該親近超凡人。

  • 79 Dhammapīti sukhaṃ seti, vippasannena cetasā;
    Ariyappavedite dhamme, sadā ramati paṇḍito.

    飲法者以寧靜心愉快過活;
    智者常樂於聖者開顯之法。

  • 80 Udakañhi nayanti nettikā, usukārā namayanti [damayanti (ka.)] tejanaṃ;
    Dāruṃ namayanti tacchakā, attānaṃ damayanti paṇḍitā.

    治水者疏導水,矢師們矯正箭,
    木匠修飾木材,智者調服自己。

  • 81 Selo yathā ekaghano [ekagghano (ka.)], vātena na samīrati;
    Evaṃ nindāpasaṃsāsu, na samiñjanti paṇḍitā.

    猶如岩嶽不受狂風動搖,
    智者也不受到褒貶動搖。

  • 82 Yathāpi rahado gambhīro, vippasanno anāvilo;
    Evaṃ dhammāni sutvāna, vippasīdanti paṇḍitā.

    猶如深潭清澈又平靜,
    智者聞法後變得安詳。

  • 83 Sabbattha ve sappurisā cajanti, na kāmakāmā lapayanti santo;
    Sukhena phuṭṭhā atha vā dukhena, na uccāvacaṃ [noccāvacaṃ (sī. aṭṭha.)] paṇḍitā dassayanti.

    善士捨棄了一切;聖者不以貪閒談;
    遭受快樂或苦時,智者毫不顯喜憂。

  • 84 Na attahetu na parassa hetu, na puttamicche na dhanaṃ na raṭṭhaṃ;
    Na iccheyya [nayicche (pī.), nicche (?)] adhammena samiddhimattano, sa sīlavā paññavā dhammiko siyā.

    不為自己不為別人(而造惡),
    不會(造惡)以求得子、財與國,
    不以非法求得自己的成就,
    他是具戒具慧及如法之人。

  • 85 Appakā te manussesu, ye janā pāragāmino;
    Athāyaṃ itarā pajā, tīramevānudhāvati.
    到達彼岸的人,只有少數幾個;
    其他所有的人,於此岸來回跑。
  • 86 Ye ca kho sammadakkhāte, dhamme dhammānuvattino;
    Te janā pāramessanti, maccudheyyaṃ suduttaraṃ.
    然而那些依圓滿宣說之法實行的人,
    他們將到達彼岸,越渡極難越渡的死界。

  • 87 Kaṇhaṃ dhammaṃ vippahāya, sukkaṃ bhāvetha paṇḍito;
    Okā anokamāgamma, viveke yattha dūramaṃ.
  • 88 Tatrābhiratimiccheyya, hitvā kāme akiñcano;
    Pariyodapeyya [pariyodāpeyya (?)] attānaṃ, cittaklesehi paṇḍito.
    離家來到無家的智者,應捨棄黑暗培育光明。
    他應在遠離之中尋求,甚難享受到的極大樂。
    捨棄欲樂後再無障礙,智者清淨自心的煩惱。
  • 89 Yesaṃ sambodhiyaṅgesu, sammā cittaṃ subhāvitaṃ;
    Ādānapaṭinissagge, anupādāya ye ratā;
    Khīṇāsavā jutimanto, te loke parinibbutā.

    他們之心已善修,圓滿所有七覺支,
    一切執著已捨棄,他們樂於無執著。
    他們漏盡具光明,即 於此界證涅槃。 [CFFn06-01]

Paṇḍitavaggo chaṭṭho niṭṭhito.

智者品第六完畢


阿羅漢品 Arahantavaggo

  • 90 Gataddhino visokassa, vippamuttassa sabbadhi;
    Sabbaganthappahīnassa, pariḷāho na vijjati.

    對於旅程已走完、無憂解脫了一切、
    已斷一切束縛者,於他不會有熱惱。

  • 91 Uyyuñjanti satīmanto, na nikete ramanti te;
    Haṃsāva pallalaṃ hitvā, okamokaṃ jahanti te.

    具念者勤於修行,他們不執著住處;
    如天鵝捨棄池塘,家家他們都捨棄。

  • 92 Yesaṃ sannicayo natthi, ye pariññātabhojanā;
    Suññato animitto ca, vimokkho yesaṃ gocaro;
    Ākāse va sakuntānaṃ [sakuṇānaṃ (ka.)], gati tesaṃ durannayā.

    對於沒有儲藏者,他們已徹知食物。
    他們的目標就是:空與無相的解脫。 [CFFn07-01]
    其去處無法追尋,如空中鳥的去處。

  • 93 Yassāsavā parikkhīṇā, āhāre ca anissito;
    Suññato animitto ca, vimokkho yassa gocaro;
    Ākāse va sakuntānaṃ, padaṃ tassa durannayaṃ.

    對於已滅盡諸漏、不依著於飲食者,
    他的目標是解脫,空與無相的解脫。
    其行道無法追尋,如空中鳥的行道。

  • 94 Yassindriyāni samathaṅgatāni [samathaṃ gatāni (sī. pī.)], assā yathā sārathinā sudantā;
    Pahīnamānassa anāsavassa, devāpi tassa pihayanti tādino.

    他的諸根已達到平靜,就像馴馬師馴服的馬,
    他已斷除我慢及無漏,神也喜愛如如不動者。 [CFFn07-02]

  • 95 Pathavisamo no virujjhati, indakhilupamo [indakhīlūpamo (sī. syā. ka.)] tādi subbato;
    Rahadova apetakaddamo, saṃsārā na bhavanti tādino.

    如如不動善修者如門柱,他猶如大地不會被激怒,
    他就像沒有淤泥的水池,如如不動者不再有輪迴。

  • 96 Santaṃ tassa manaṃ hoti, santā vācā ca kamma ca;
    Sammadaññā vimuttassa, upasantassa tādino.

    透過正慧而解脫、寂靜如如不動者,
    他的意是寧靜的,其語與身亦寧靜。

  • 97 Assaddho akataññū ca, sandhicchedo ca yo naro;
    Hatāvakāso vantāso, sa ve uttamaporiso.

    不盲信及知無為、斷除了繫縛的人,
    不再造業已除欲,他的確是至上人。

  • 98 Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale;
    Yattha arahanto viharanti, taṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ.

    在村子或森林裡,在山谷或在山上,
    阿羅漢所住之處,其地都令人愉悅。

  • 99 Ramaṇīyāni araññāni, yattha na ramatī jano;
    Vītarāgā ramissanti, na te kāmagavesino.

    森林是令人愉悅之地,凡夫俗子卻不喜愛它;
    無欲之人才喜愛森林,因為他們不是尋欲者。

Arahantavaggo sattamo niṭṭhito.

阿羅漢品第七完畢


千品 Sahassavaggo

  • 100 Sahassamapi ce vācā, anatthapadasaṃhitā;
    Ekaṃ atthapadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammati.

    一句聽後得平靜有益的話
    好過一千句沒有意義的話。

  • 101 Sahassamapi ce gāthā, anatthapadasaṃhitā;
    Ekaṃ gāthāpadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammati.

    一首聽後得平靜的偈子,
    好過千首無意義的偈子。

  • 102 Yo ca gāthā sataṃ bhāse, anatthapadasaṃhitā [anatthapadasañhitaṃ (ka.) visesanaṃ hetaṃ gāthātipadassa];
    Ekaṃ dhammapadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammati.
    一個聽後得平靜的法句,
    好過誦百首無意義的偈。
  • 103 Yo sahassaṃ sahassena, saṅgāme mānuse jine;
    Ekañca jeyyamattānaṃ [attānaṃ (sī. pī.)], sa ve saṅgāmajuttamo.
    即使有人在戰場上,戰勝一千人一千次,
    但戰勝自己一人者,才真是至上戰勝者。

  • 104 Attā have jitaṃ seyyo, yā cāyaṃ itarā pajā;
    Attadantassa posassa, niccaṃ saññatacārino.
  • 105 Neva devo na gandhabbo, na māro saha brahmunā;
    Jitaṃ apajitaṃ kayirā, tathārūpassa jantuno.

    戰勝自己的確遠勝於戰勝他人。
    對於調服自己及永遠自制過活的人,
    神、乾達婆、魔王與梵天
    都贏不回這樣的人的勝利。

  • 106 Māse māse sahassena, yo yajetha sataṃ samaṃ;
    Ekañca bhāvitattānaṃ, muhuttamapi pūjaye;
    Sāyeva pūjanā seyyo, yañce vassasataṃ hutaṃ.

    雖人於百年月復一月佈施一千錢,
    但頂禮一個圓滿自己的人一剎那,
    此頂禮就勝過做了一百年的佈施。

  • 107 Yo ca vassasataṃ jantu, aggiṃ paricare vane;
    Ekañca bhāvitattānaṃ, muhuttamapi pūjaye;
    Sāyeva pūjanā seyyo, yañce vassasataṃ hutaṃ.

    即使有人在森林中拜祭聖火百年,
    但頂禮一個圓滿自己的人一剎那,
    此頂禮就勝過他拜祭聖火一百年。

  • 108 Yaṃ kiñci yiṭṭhaṃ va hutaṃ va [yiṭṭhañca hutañca (ka.)] loke, saṃvaccharaṃ yajetha puññapekkho;
    Sabbampi taṃ na catubhāgameti, abhivādanā ujjugatesu seyyo.

    即使想造福者整年做了無論多少供養與佈施,
    但這一切佈施比不上向正直者頂禮的四份一。 [CFFn08-01]

  • 109 Abhivādanasīlissa, niccaṃ vuḍḍhāpacāyino [vaddhāpacāyino (sī. pī.)];
    Cattāro dhammā vaḍḍhanti, āyu vaṇṇo sukhaṃ balaṃ.

    對於有禮敬的習慣、時常尊敬長輩的人,
    於他四種法會增長:壽命、美貌、快樂、力量。

  • 110 Yo ca vassasataṃ jīve, dussīlo asamāhito;
    Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, sīlavantassa jhāyino.

    若人活了百年卻道德敗壞沒自制,
    具戒有禪修者的一天生命則更好。

  • 111 Yo ca vassasataṃ jīve, duppañño asamāhito;
    Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, paññavantassa jhāyino.

    若人活了百年卻沒有智慧沒自制,
    具慧有禪修者的一天生命則更好。

  • 112 Yo ca vassasataṃ jīve, kusīto hīnavīriyo;
    Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, vīriyamārabhato daḷhaṃ.

    若人活了百年卻怠惰精進力薄弱,
    穩固地精進者的一天生命則更好。

  • 113 Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ udayabbayaṃ;
    Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato udayabbayaṃ.

    若人活了百年卻不曾見過生滅,
    觀照生滅者的一天生命則更好。

  • 114 Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ amataṃ padaṃ;
    Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato amataṃ padaṃ.

    若人活了百年卻不曾見過不死境,
    知見不死境者的一天生命則更好。

  • 115 Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ dhammamuttamaṃ;
    Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato dhammamuttamaṃ.

    若人活了百年卻不曾見過至上法, [CFFn08-02]
    知見至上法者的一天生命則更好。

Sahassavaggo aṭṭhamo niṭṭhito.

千品第八完畢


惡品 Pāpavaggo

  • 116 Abhittharetha kalyāṇe, pāpā cittaṃ nivāraye;
    Dandhañhi karoto puññaṃ, pāpasmiṃ ramatī mano.

    應當速於行善及防止心造惡,
    因為行善緩慢之心樂於邪惡。

  • 117 Pāpañce puriso kayirā, na naṃ [na taṃ (sī. pī.)] kayirā punappunaṃ;
    Na tamhi chandaṃ kayirātha, dukkho pāpassa uccayo.

    如果有人造了惡,不應該一再造惡,
    不應該樂於造惡,累積惡導致痛苦。

  • 118 Puññañce puriso kayirā, kayirā naṃ [kayirāthetaṃ (sī. syā.), kayirāthenaṃ (pī.)] punappunaṃ;
    Tamhi chandaṃ kayirātha, sukho puññassa uccayo.

    如果有人造了福,他應該一再造福,
    他應該樂於造福,累積福導致快樂。

  • 119 Pāpopi passati bhadraṃ, yāva pāpaṃ na paccati;
    Yadā ca paccati pāpaṃ, atha pāpo pāpāni [atha pāpāni (?)] passati.
    只要惡業還未成熟,惡人還是看到快樂;
    然而當惡業成熟時,惡人就會看到惡報。
  • 120 Bhadropi passati pāpaṃ, yāva bhadraṃ na paccati;
    Yadā ca paccati bhadraṃ, atha bhadro bhadrāni [atha bhadrāni (?)] passati.
    只要善業還未成熟,善人還是看到痛苦;
    然而當善業成熟時,善人就會看到善報。

  • 121 Māvamaññetha [māppamaññetha (sī. syā. pī.)] pāpassa, na mantaṃ [na maṃ taṃ (sī. pī.), na mattaṃ (syā.)] āgamissati;
    Udabindunipātena, udakumbhopi pūrati;
    Bālo pūrati [pūrati bālo (sī. ka.), āpūrati bālo (syā.)] pāpassa, thokaṃ thokampi [thoka thokampi (sī. pī.)] ācinaṃ.

    莫輕視惡行,以為「它不會為我帶來果報」;
    就像水滴能注滿水瓶,
    愚人一點一滴地累積至罪惡滿盈。

  • 122 Māvamaññetha puññassa, na mantaṃ āgamissati;
    Udabindunipātena, udakumbhopi pūrati;
    Dhīro pūrati puññassa, thokaṃ thokampi ācinaṃ.

    莫輕視善行,以為「它不會為我帶來果報」;
    就像水滴能注滿水瓶,
    智者一點一滴地累積至福德滿盈。

  • 123 Vāṇijova bhayaṃ maggaṃ, appasattho mahaddhano;
    Visaṃ jīvitukāmova, pāpāni parivajjaye.

    如財多隊小的商人,會避開危險的路線,
    如想生存者避開毒,人們亦應避免諸惡。

  • 124 Pāṇimhi ce vaṇo nāssa, hareyya pāṇinā visaṃ;
    Nābbaṇaṃ visamanveti, natthi pāpaṃ akubbato.

    如果手中無創口,則可以用手持毒,
    無創口則毒不侵;不造惡者亦無罪。

  • 125 Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa;
    Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto.

    若人冒犯不傷人者、清淨無染者,
    該罪惡返歸於愚人,如逆風揚塵。

  • 126 Gabbhameke uppajjanti, nirayaṃ pāpakammino;
    Saggaṃ sugatino yanti, parinibbanti anāsavā.

    有些眾生投母胎,造惡業者墮地獄,
    善行之人去天界,無漏之人般涅槃。 [CFFn09-01]

  • 127 Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa [pavisaṃ (syā.)];
    Na vijjatī [na vijjati (ka. sī. pī. ka.)] so jagatippadeso, yatthaṭṭhito [yatraṭṭhito (syā.)] mucceyya pāpakammā.

    無論在虛空中、海洋中或入山洞,
    世上無處可令人逃脫惡業的果報。

  • 128 Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa;
    Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhitaṃ [yatraṭṭhitaṃ (syā.)] nappasaheyya maccu.

    無論在虛空中、海洋中或入山洞,
    世上無處可令人不受死亡所征服。

Pāpavaggo navamo niṭṭhito.

惡品第九完畢


刑罰品  Daṇḍavaggo

  • 129 Sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno;
    Attānaṃ upamaṃ katvā, na haneyya na ghātaye.

    一切眾生對刑罰顫抖,一切眾生都害怕死亡。
    推己及人後,人們不應親自或唆使他人殺生。

  • 130 Sabbe tasanti daṇḍassa, sabbesaṃ jīvitaṃ piyaṃ;
    Attānaṃ upamaṃ katvā, na haneyya na ghātaye.

    一切眾生對刑罰顫抖,生命對一切眾生都可愛。
    推己及人後,人們不應親自或唆使他人殺生。

  • 131 Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena vihiṃsati;
    Attano sukhamesāno, pecca so na labhate sukhaṃ.
    對喜歡樂的眾生,若人以棍杖傷害,
    來為自己求快樂,來世他不得安樂。
  • 132 Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena na hiṃsati;
    Attano sukhamesāno, pecca so labhate sukhaṃ.
    對喜歡樂的眾生,若人不以杖傷害,
    來為自己求快樂,來世他得到安樂。

  • 133 Māvoca pharusaṃ kañci, vuttā paṭivadeyyu taṃ [paṭivadeyyuṃ taṃ (ka.)];
    Dukkhā hi sārambhakathā, paṭidaṇḍā phuseyyu taṃ [phuseyyuṃ taṃ (ka.)].
    莫向任何人說粗惡語,受到辱罵者將會反駁。
    憤怒之言的確是痛苦,換來的只是你被痛打。(接)
  • 134 Sace neresi attānaṃ, kaṃso upahato yathā;
    Esa pattosi nibbānaṃ, sārambho te na vijjati.
    若你能保持自己沉默,像破裂之鼓不再聲響,
    你就已經證悟了涅槃。於你再也找不到憤怒。

  • 135 Yathā daṇḍena gopālo, gāvo pājeti gocaraṃ;
    Evaṃ jarā ca maccu ca, āyuṃ pājenti pāṇinaṃ.

    猶如牧牛人以棍棒驅趕牛群去牧場,
    如是老與死也在驅逐著眾生的壽命。

  • 136 Atha pāpāni kammāni, karaṃ bālo na bujjhati;
    Sehi kammehi dummedho, aggidaḍḍhova tappati.

    造做惡業的時候,愚人不知其為惡,
    愚人因己業受苦,猶如被烈火焚燒。

  • 137 Yo daṇḍena adaṇḍesu, appaduṭṭhesu dussati;
    Dasannamaññataraṃ ṭhānaṃ, khippameva nigacchati.
    若人以棍棒傷害無害、不應受到傷害的人,
    他會很快就遭受到十種事情之一:
  • 138 Vedanaṃ pharusaṃ jāniṃ, sarīrassa ca bhedanaṃ [sarīrassa pabhedanaṃ (syā.)];
    Garukaṃ vāpi ābādhaṃ, cittakkhepañca [cittakkhepaṃ va (sī. syā. pī.)] pāpuṇe.
  • 139 Rājato vā upasaggaṃ [upassaggaṃ (sī. pī.)], abbhakkhānañca [abbhakkhānaṃ va (sī. pī.)] dāruṇaṃ;
    Parikkhayañca [parikkhayaṃ va (sī. syā. pī.)] ñātīnaṃ, bhogānañca [bhogānaṃ va (sī. syā. pī.)] pabhaṅguraṃ [pabhaṅgunaṃ (ka.)].
  • 140 Atha vāssa agārāni, aggi ḍahati [ḍayhati (ka.)] pāvako;
    Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjati [so upapajjati (sī. syā.)].

    138 他會遭受劇痛,或身體傷殘,或重病,或心失常,
    139 或遇王難,或被嚴重誣陷,或親人被滅,或破財,
    140 或其家被火燒毀。身體毀壞後,愚人將墮入地獄。

  • 141 Na naggacariyā na jaṭā na paṅkā, nānāsakā thaṇḍilasāyikā vā;
    Rajojallaṃ ukkuṭikappadhānaṃ, sodhenti maccaṃ avitiṇṇakaṅkhaṃ.

    不是裸行,不是結髮,不是以泥塗身,不是睡在露
    天之下,不是以灰塵塗身,也不是蹲著勤修能夠清
    淨還未破除疑惑的人。

  • 142 Alaṅkato cepi samaṃ careyya, santo danto niyato brahmacārī;
    Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, so brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhu.

    雖然莊嚴其身,若他平靜過活、
    寧靜且已調服、確定及行梵行、
    對於一切眾生,已放下了傷害,
    他就是婆羅門,是沙門是比丘。

  • 143 Hirīnisedho puriso, koci lokasmi vijjati;
    Yo niddaṃ [nindaṃ (sī. pī.) saṃ. ni. 1.18] apabodheti [apabodhati (sī. syā. pī.)], asso bhadro kasāmiva.
    於世間很難找到,會羞於為惡的人,
    他避免令人指責,如良馬避免鞭打。
  • 144 Asso yathā bhadro kasāniviṭṭho, ātāpino saṃvegino bhavātha;
    Saddhāya sīlena ca vīriyena ca, samādhinā dhammavinicchayena ca;
    Sampannavijjācaraṇā patissatā, jahissatha [pahassatha (sī. syā. pī.)] dukkhamidaṃ anappakaṃ.
    如良馬受到鞭策,你應勤奮及悚懼。
    以信以戒及精進,以定以及抉擇法、
    具足明行與正念,解脫這無量之苦。

  • 145 Udakañhi nayanti nettikā, usukārā namayanti tejanaṃ;
    Dāruṃ namayanti tacchakā, attānaṃ damayanti subbatā.

    治水者疏導水流,矢師們矯正箭矢,
    木匠們修飾木材,善行者調服自己。

Daṇḍavaggo dasamo niṭṭhito.

懲罰品第十完畢


老品 Jarāvaggo

  • 146 Ko nu hāso [kinnu hāso (ka.)] kimānando, niccaṃ pajjalite sati;
    Andhakārena onaddhā, padīpaṃ na gavesatha.

    (世間)常常在燃燒,為何笑為何高興?
    當被黑暗覆蔽時,為何不尋求明燈?

  • 147 Passa cittakataṃ bimbaṃ, arukāyaṃ samussitaṃ;
    Āturaṃ bahusaṅkappaṃ, yassa natthi dhuvaṃ ṭhiti.

    看這裝飾美麗的身體,一堆瘡痍一堆組成物,
    多病與受到諸多思念,於它沒什麼恆常存在。

  • 148 Parijiṇṇamidaṃ rūpaṃ, roganīḷaṃ [roganiḍḍhaṃ (sī. pī.), roganiddhaṃ (syā.)] pabhaṅguraṃ;
    Bhijjati pūtisandeho, maraṇantañhi jīvitaṃ.

    此身已徹底衰老,是一巢病並毀壞。
    這堆不淨分解時,生命結束於死亡。

  • 149 Yānimāni apatthāni [yānimāni apatthāni (sī. syā. pī.), yānimāni’paviddhāni (?)], alābūneva [alāpūneva (sī. syā. pī.)] sārade;
    Kāpotakāni aṭṭhīni, tāni disvāna kā rati.

    這些白骨像秋天丟棄的葫蘆,
    見到它們又有什麼可喜的呢?

  • 150 Aṭṭhīnaṃ nagaraṃ kataṃ, maṃsalohitalepanaṃ;
    Yattha jarā ca maccu ca, māno makkho ca ohito.

    此城以骨建,以血肉包裝;
    其中藏老死、我慢與藐視。

  • 151 Jīranti ve rājarathā sucittā, atho sarīrampi jaraṃ upeti;
    Satañca dhammo na jaraṃ upeti, santo have sabbhi pavedayanti.

    莊嚴的王車亦終須損壞,人體也一樣會變得衰老,
    然而善人之法不會老化,眾善人的確會互相說示。 [CFFn11-01]

  • 152 Appassutāyaṃ puriso, balibaddhova [balivaddova (sī. syā. pī.)] jīrati;
    Maṃsāni tassa vaḍḍhanti, paññā tassa na vaḍḍhati.

    這個少聞之人,如公牛般長大,
    他的肌肉增長,其智慧不增長。

  • 153 Anekajātisaṃsāraṃ , sandhāvissaṃ anibbisaṃ;
    Gahakāraṃ [gahakārakaṃ (sī. syā. pī.)] gavesanto, dukkhā jāti punappunaṃ.
    在生死輪迴當中,我尋找了許多世
    卻找不到造屋者,一再投生的確苦。
  • 154 Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṃ na kāhasi;
    Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ;
    Visaṅkhāragataṃ cittaṃ, taṇhānaṃ khayamajjhagā.
    造屋者你已被見!你已不能再造屋。
    你所有的椽已斷,你的橫梁已粉碎。
    我心已證無為法,已經達到愛盡毀。 [CFFn11-02]

    26 註:屋子是身體;造屋者是貪愛;無為是涅槃;愛滅
    盡即已證得阿羅漢果。

  • 155 Acaritvā brahmacariyaṃ, aladdhā yobbane dhanaṃ;
    Jiṇṇakoñcāva jhāyanti, khīṇamaccheva pallale.
    少壯時不修梵行,也沒有賺取財富;
    他們像衰老的鷺,在無魚的池等死。
  • 156 Acaritvā brahmacariyaṃ, aladdhā yobbane dhanaṃ;
    Senti cāpātikhīṇāva, purāṇāni anutthunaṃ.

    少壯時不修梵行,也沒有賺取財富;
    猶如破弓躺在地,悲嘆種種的過去。

Jarāvaggo ekādasamo niṭṭhito.

老品第十一完畢


自品 Attavaggo

  • 157 Attānañce piyaṃ jaññā, rakkheyya naṃ surakkhitaṃ;
    Tiṇṇaṃ aññataraṃ yāmaṃ, paṭijaggeyya paṇḍito.

    若人懂得愛惜自己,他應妥善地保護它。
    三個階段的每一個,智者都應保持警覺。

  • 158 Attānameva paṭhamaṃ, patirūpe nivesaye;
    Athaññamanusāseyya, na kilisseyya paṇḍito.

    首先應該讓自己,建立起適當之法,
    然後才指導他人,如此智者沒污染。

  • 159 Attānaṃ ce tathā kayirā, yathāññamanusāsati;
    Sudanto vata dametha, attā hi kira duddamo.

    正如指導別人那樣,自己也應該那樣做;
    已調服者才可調人,自己的確很難調服。

  • 160 Attā hi attano nātho, ko hi nātho paro siyā;
    Attanā hi sudantena, nāthaṃ labhati dullabhaṃ.

    自己是自己的依歸,他人怎能作為依歸?
    透過完全調服自己,他得到難得的依歸。

  • 161 Attanā hi kataṃ pāpaṃ, attajaṃ attasambhavaṃ;
    Abhimatthati [abhimantati (sī. pī.)] dummedhaṃ, vajiraṃ vasmamayaṃ [vajiraṃva’mhamayaṃ (syā. ka.)] maṇiṃ.

    惡是由自己所造,自己生自己造成,
    它摧毀了敗慧者,如金剛磨碎寶石。

  • 162 Yassa accantadussīlyaṃ, māluvā sālamivotthataṃ;
    Karoti so tathattānaṃ, yathā naṃ icchatī diso.

    對於極其邪惡者,如蔓藤纏娑羅樹,
    他對自己所做的,正是其敵所願的。

  • 163 Sukarāni asādhūni, attano ahitāni ca;
    Yaṃ ve hitañca sādhuñca, taṃ ve paramadukkaraṃ.

    對己無益的壞事,那是很容易做的,
    對己有益的好事,的確是最難做的。

  • 164 Yo sāsanaṃ arahataṃ, ariyānaṃ dhammajīvinaṃ;
    Paṭikkosati dummedho, diṭṭhiṃ nissāya pāpikaṃ;
    Phalāni kaṭṭhakasseva, attaghātāya [attaghaññāya (sī. syā. pī.)] phallati.

    愚人因為邪見誹謗阿羅漢、聖者、依法而活者的教
    法,實是自我毀滅,正如迦達迦竹生果實毀自己。

  • 165 Attanā hi [attanāva (sī. syā. pī.)] kataṃ pāpaṃ, attanā saṃkilissati;
    Attanā akataṃ pāpaṃ, attanāva visujjhati;
    Suddhī asuddhi paccattaṃ, nāñño aññaṃ [nāññamañño(sī.)] visodhaye.

    惡是由自己所造,自己在污染自己,
    不造惡也由自己,是自己清淨自己。
    淨與不淨靠自己,無人能清淨他人。

  • 166 Attadatthaṃ paratthena, bahunāpi na hāpaye;
    Attadatthamabhiññāya, sadatthapasuto siyā.

    無論他人福利有多大,也莫忽視自己的福利;
    清楚了知自己的福利,他應尋求自己的福利。 [CFFn12-01]

Attavaggo dvādasamo niṭṭhito.

自品第十二完畢


世間品 Lokavaggo

  • 167 Hīnaṃ dhammaṃ na seveyya, pamādena na saṃvase;
    Micchādiṭṭhiṃ na seveyya, na siyā lokavaḍḍhano.

    莫做卑劣事,莫怠惰過活,
    莫執持邪見,莫延長世界。

  • 168 Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care;
    Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca.
    應站立不可放逸,應妥善奉行此法。 [CFFn13-01]
    實踐這個法的人,今生來世皆安樂。
  • 169 Dhammaṃ care sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care;
    Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca.
    應妥善奉行此法,莫不當地奉行它。
    實踐這個法的人,今生來世皆安樂。

  • 170 Yathā pubbuḷakaṃ [pubbuḷakaṃ (sī. pī.)] passe, yathā passe marīcikaṃ;
    Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passati.

    猶如看待水泡,猶如看待蜃景,
    如是看待世界,死王看不到他。

  • 171 Etha passathimaṃ lokaṃ, cittaṃ rājarathūpamaṃ;
    Yattha bālā visīdanti, natthi saṅgo vijānataṃ.

    你們來看這個世界,像莊嚴的皇家馬車;
    愚人們沉湎於其中,了知的人沒有執著。

  • 172 Yo ca pubbe pamajjitvā, pacchā so nappamajjati;
    Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā.

    在以前曾經放逸,後來不放逸的人,
    他照耀這個世間,如脫離雲的明月。

  • 173 Yassa pāpaṃ kataṃ kammaṃ, kusalena pidhīyati [pitīyati (sī. syā. pī.)];
    Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā.

    對於已造的惡業,他以善來做彌補, [CFFn13-02]
    他照耀這個世間,如脫離雲的明月。

  • 174 Andhabhūto [andhībhūto (ka.)] ayaṃ loko, tanukettha vipassati;
    Sakuṇo jālamuttova, appo saggāya gacchati.

    這個世界是黑暗的,於此能觀之人很少。
    就像逃脫羅網的鳥,很少人能去到天界。

  • 175 Haṃsādiccapathe yanti, ākāse yanti iddhiyā;
    Nīyanti dhīrā lokamhā, jetvā māraṃ savāhiniṃ [savāhanaṃ (syā. ka.)].

    天鵝在太陽行道飛翔,人以神通在空中飛行;
    賢者戰勝魔及其軍後,他們被帶離這個世間。

  • 176 Ekaṃ dhammaṃ atītassa, musāvādissa jantuno;
    Vitiṇṇaparalokassa, natthi pāpaṃ akāriyaṃ.

    對違犯一法、說妄語的人、 [CFFn13-03]
    漠視來世者,無惡不可為。

  • 177 Na ve kadariyā devalokaṃ vajanti, bālā have nappasaṃsanti dānaṃ;
    Dhīro ca dānaṃ anumodamāno, teneva so hoti sukhī parattha.
    吝嗇的人不會上生天界,愚人的確不會讚歎佈施;
    然而賢者則會隨喜佈施,因此他在來世獲得快樂。
  • 178 Pathabyā ekarajjena, saggassa gamanena vā;
    Sabbalokādhipaccena, sotāpattiphalaṃ varaṃ.
    比起成為大地唯一統治者,或去天界,
    或統治整個世界,須陀洹果則是最勝。

Lokavaggo terasamo niṭṭhito.

世間品第十三完畢


佛陀品 Buddhavaggo

  • 179 Yassa jitaṃ nāvajīyati, jitaṃ yassa [jitamassa (sī. syā. pī.), jitaṃ massa (ka.)] no yāti koci loke;
    Taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessatha.
    他的勝利不能被反勝,於世他勝的煩惱不能跟他。
    佛陀之境無邊又無道,你們能以何道引誘他?
  • 180 Yassa jālinī visattikā, taṇhā natthi kuhiñci netave;
    Taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessatha.
    他沒有羅網般糾纏的貪愛會帶引他去任何地方,
    佛陀之境無邊又無道,你們能以何道引誘他? [CFFn14-01]

  • 181 Ye jhānapasutā dhīrā, nekkhammūpasame ratā;
    Devāpi tesaṃ pihayanti, sambuddhānaṃ satīmataṃ.

    賢者熱衷於禪修,樂於出離之寂靜。
    對於具念自覺者,甚至諸神也喜愛。

  • 182 Kiccho manussapaṭilābho, kicchaṃ maccāna jīvitaṃ;
    Kicchaṃ saddhammassavanaṃ, kiccho buddhānamuppādo.

    甚難獲得此人身,會死生命真難過,
    聽聞正法真是難,甚難會有佛出現。

  • 183 Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā [kusalassūpasampadā (syā.)];
    Sacittapariyodapanaṃ [sacittapariyodāpanaṃ (?)], etaṃ buddhāna sāsanaṃ.
    不造作一切惡,圓滿種種的善,
    清淨自己的心,這是諸佛所教。
  • 184 Khantī paramaṃ tapo titikkhā, nibbānaṃ [nibbāṇaṃ (ka. sī. pī.)] paramaṃ vadanti buddhā;
    Na hi pabbajito parūpaghātī, na [ayaṃ nakāro sī. syā. pī. pātthakesu na dissati] samaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto.
    忍辱是最高的磨練,諸佛皆說涅槃至上。
    傷他人者非出家人,壓迫他人者非沙門。
  • 185 Anūpavādo anūpaghāto [anupavādo anupaghāto (syā. ka.)], pātimokkhe ca saṃvaro;
    Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ;
    Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhāna sāsanaṃ.
    莫辱罵莫傷害、依護解脫克制、
    飲食當知節量、安住於寂靜處、
    及勤修增上心,這是諸佛所教。
    (護解脫pātimokkha 是比丘的兩百廿七條根本戒。)

  • 186 Na kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjati;
    Appassādā dukhā kāmā, iti viññāya paṇḍito.
  • 187 Api dibbesu kāmesu, ratiṃ so nādhigacchati;
    Taṇhakkhayarato hoti, sammāsambuddhasāvako.

    沒有金幣雨能滿足的貪欲。
    欲樂只有少許甜頭卻多苦。
    智者如此了知,他連天界的欲樂也不追求,
    圓滿自覺者的弟子只樂於愛盡毀。

  • 188 Bahuṃ ve saraṇaṃ yanti, pabbatāni vanāni ca;
    Ārāmarukkhacetyāni, manussā bhayatajjitā.
    被怖畏驚嚇的人尋求許多歸依處:
    山、林、園、樹與塔。
  • 189 Netaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ, netaṃ saraṇamuttamaṃ;
    Netaṃ saraṇamāgamma, sabbadukkhā pamuccati.
    此非平安歸依處,此非至上歸依處。
    歸依這個歸依處,不能解脫一切苦。
  • 190 Yo ca buddhañca dhammañca, saṅghañca saraṇaṃ gato;
    Cattāri ariyasaccāni, sammappaññāya passati.
    歸依佛與法與僧者,以正慧知見四聖諦:
  • 191 Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ;
    Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.
    苦、苦的集起、超越苦與導向苦止息的八支聖道。
  • 192 Etaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ, etaṃ saraṇamuttamaṃ;
    Etaṃ saraṇamāgamma, sabbadukkhā pamuccati.
    這是平安歸依處,這是至上歸依處。
    歸依這個歸依處,就能解脫一切苦。

  • 193 Dullabho purisājañño, na so sabbattha jāyati;
    Yattha so jāyati dhīro, taṃ kulaṃ sukhamedhati.

    至聖潔者甚難得,他不生於一切處。
    此賢者出生之地,其家必定得安樂。 [CFFn14-02]

  • 194 Sukho buddhānamuppādo, sukhā saddhammadesanā;
    Sukhā saṅghassa sāmaggī, samaggānaṃ tapo sukho.

    諸佛的出現是樂,正法的宣說是樂,
    僧伽的和合是樂,和合者之修行樂。

  • 195 Pūjārahe pūjayato, buddhe yadi va sāvake;
    Papañcasamatikkante, tiṇṇasokapariddave.
    他頂禮應頂禮的人,無論是佛陀或弟子:
    已經超越虛妄的人、已越渡了愁悲的人;
  • 196 Te tādise pūjayato, nibbute akutobhaye;
    Na sakkā puññaṃ saṅkhātuṃ, imettamapi kenaci.
    他向這樣的人頂禮:寂靜各方皆無畏者,
    他從中獲得的功德,無人能計量有多少。

Buddhavaggo cuddasamo niṭṭhito.

佛陀品第十四完畢


樂品  Sukhavaggo

  • 197 Susukhaṃ vata jīvāma, verinesu averino;
    Verinesu manussesu, viharāma averino.
    我們的確很安樂過活,在眾怨之中我們無怨;
    在充滿怨恨的眾人中,我們安住於無怨無恨。
  • 198 Susukhaṃ vata jīvāma, āturesu anāturā;
    Āturesu manussesu, viharāma anāturā.
    我們的確很安樂過活,在眾病之中我們無病;
    在充滿病患的眾人中,我們安住於沒有病患。
  • 199 Susukhaṃ vata jīvāma, ussukesu anussukā;
    Ussukesu manassesu, viharāma anussukā.
    我們的確很安樂過活,在眾欲之中我們無欲;
    在充滿欲求的眾人中,我們安住於無欲無求。 [CFFn15-01]

  • 200 Susukhaṃ vata jīvāma, yesaṃ no natthi kiñcanaṃ;
    Pītibhakkhā bhavissāma, devā ābhassarā yathā.

    我們很安樂過活,我們沒什麼障礙。 [CFFn15-02]
    我們以喜悅為食,就像光音天之神。

  • 201 Jayaṃ veraṃ pasavati, dukkhaṃ seti parājito;
    Upasanto sukhaṃ seti, hitvā jayaparājayaṃ.

    勝利會招來怨恨,戰敗者痛苦過活;
    捨棄了勝敗之後,寂靜者安樂過活。 [CFFn15-03]

  • 202 Natthi rāgasamo aggi, natthi dosasamo kali;
    Natthi khandhasamā [khandhādisā (sī. syā. pī. rūpasiddhiyā sameti)] dukkhā, natthi santiparaṃ sukhaṃ.

    無火能和貪欲同等,無惡能和瞋恨同等,
    無苦能和五蘊同等,無樂能夠超越寂靜。 [CFFn15-04]

  • 203 Jighacchāparamā rogā, saṅkhāraparamā [saṅkārā paramā (bahūsu)] dukhā;
    Etaṃ ñatvā yathābhūtaṃ, nibbānaṃ paramaṃ sukhaṃ.

    餓是最大的病,諸行則是最苦。
    如實了知它後,得證至樂涅槃。

  • 204 Ārogyaparamā lābhā, santuṭṭhiparamaṃ dhanaṃ;
    Vissāsaparamā ñāti [vissāsaparamo ñāti (ka. sī.), vissāsaparamā ñātī (sī. aṭṭha.), vissāsā paramā ñāti (ka.)], nibbānaṃ paramaṃ [nibbāṇaparamaṃ (ka. sī.)] sukhaṃ.

    健康是最大的收獲,知足是最大的財富,
    可信者是最好親人,涅槃是至上的快樂。

  • 205 Pavivekarasaṃ pitvā [pītvā (sī. syā. kaṃ. pī.)], rasaṃ upasamassa ca;
    Niddaro hoti nippāpo, dhammapītirasaṃ pivaṃ.

    嚐了獨處味,以及寂靜味,
    他無苦無惡,得飲法喜味。

  • 206 Sāhu dassanamariyānaṃ, sannivāso sadā sukho;
    Adassanena bālānaṃ, niccameva sukhī siyā.
    得見聖者真是好,和他們相處常樂;
    只要能不見愚人,就能永遠都快樂。
  • 207 Bālasaṅgatacārī [bālasaṅgaticārī (ka.)] hi, dīghamaddhāna socati;
    Dukkho bālehi saṃvāso, amitteneva sabbadā;
    Dhīro ca sukhasaṃvāso, ñātīnaṃva samāgamo.
    與愚人同行的人,他真的長期苦惱。
    與愚人相處是苦,如永遠與敵生活;
    與賢者相處是樂,猶如與親人相處。
  • 208 Tasmā hi – Dhīrañca paññañca bahussutañca, dhorayhasīlaṃ vatavantamariyaṃ;
    Taṃ tādisaṃ sappurisaṃ sumedhaṃ, bhajetha nakkhattapathaṃva candimā [tasmā hi dhīraṃ paññañca, bahussutañca dhorayhaṃ; sīlaṃ dhutavatamariyaṃ, taṃ tādisaṃ sappurisaṃ; sumedhaṃ bhajetha nakkhattapathaṃva candimā; (ka.)].
    因此,你們應跟隨賢者、慧者、多聞者、
    具戒者、盡責者、聖者;
    跟隨這樣的善士妙智者,
    就像月亮順著星道而行。

Sukhavaggo pannarasamo niṭṭhito.

樂品第十五完畢


喜愛品 Piyavaggo

  • 209 Ayoge yuñjamattānaṃ, yogasmiñca ayojayaṃ;
    Atthaṃ hitvā piyaggāhī, pihetattānuyoginaṃ.
    自己致力於不該做的,卻沒有致力於該做的;
    放棄修行追求欲樂者,將羨慕能自己奮鬥者。
  • 210 Mā piyehi samāgañchi, appiyehi kudācanaṃ;
    Piyānaṃ adassanaṃ dukkhaṃ, appiyānañca dassanaṃ.
    莫與喜愛者相處,莫與厭惡者相處;
    不見喜愛者是苦,見厭惡者也是苦。
  • 211 Tasmā piyaṃ na kayirātha, piyāpāyo hi pāpako;
    Ganthā tesaṃ na vijjanti, yesaṃ natthi piyāppiyaṃ.
    因此不應有喜愛,與喜愛者別離苦;
    無喜愛無不喜者,他們沒有諸束縛。

  • 212 Piyato jāyatī soko, piyato jāyatī [jāyate (ka.)] bhayaṃ;
    Piyato vippamuttassa, natthi soko kuto bhayaṃ.

    由喜愛引生憂愁,由喜愛引生恐懼。
    對於解脫喜愛者,既無憂哪來恐懼?

  • 213 Pemato jāyatī soko, pemato jāyatī bhayaṃ;
    Pemato vippamuttassa, natthi soko kuto bhayaṃ.

    由親愛引生憂愁,由親愛引生恐懼。
    對於解脫親愛者,既無憂哪來恐懼?

  • 214 Ratiyā jāyatī soko, ratiyā jāyatī bhayaṃ;
    Ratiyā vippamuttassa, natthi soko kuto bhayaṃ.

    由喜樂引生憂愁,由喜樂引生恐懼。
    對於解脫喜樂者,既無憂哪來恐懼?

  • 215 Kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ;
    Kāmato vippamuttassa, natthi soko kuto bhayaṃ.

    由欲樂引生憂愁,由欲樂引生恐懼。
    對於解脫欲樂者,既無憂哪來恐懼?

  • 216 Taṇhāya jāyatī [jāyate (ka.)] soko, taṇhāya jāyatī bhayaṃ;
    Taṇhāya vippamuttassa, natthi soko kuto bhayaṃ.

    由貪愛引生憂愁,由貪愛引生恐懼。
    對於解脫貪愛者,既無憂哪來恐懼?

  • 217 Sīladassanasampannaṃ , dhammaṭṭhaṃ saccavedinaṃ;
    Attano kamma kubbānaṃ, taṃ jano kurute piyaṃ.

    具足戒行與智見、住於法及悟真諦、 [CFFn16-01]
    實行自己的任務,此人受眾人喜愛。

  • 218 Chandajāto anakkhāte, manasā ca phuṭo siyā;
    Kāmesu ca appaṭibaddhacitto [appaṭibandhacitto (ka.)], uddhaṃsototi vuccati.

    對超言說生起欲,其心盈滿了(三果), [CFFn16-02]
    心不受欲樂束縛,他被稱為上流人。

  • 219 Cirappavāsiṃ purisaṃ, dūrato sotthimāgataṃ;
    Ñātimittā suhajjā ca, abhinandanti āgataṃ.
    如長久在異鄉之人,從遠方平安歸來時,
    親友及願他幸福者,愉快地歡迎他歸來。
  • 220 Tatheva katapuññampi, asmā lokā paraṃ gataṃ;
    Puññāni paṭigaṇhanti, piyaṃ ñātīva āgataṃ.
    造了福的人也一樣,從這世去到他世時,
    諸福業會來迎接他,如親戚迎接親人回。

Piyavaggo soḷasamo niṭṭhito.

喜愛品第十六完畢


忿怒品 Kodhavaggo

  • 221 Kodhaṃ jahe vippajaheyya mānaṃ, saṃyojanaṃ sabbamatikkameyya;
    Taṃ nāmarūpasmimasajjamānaṃ, akiñcanaṃ nānupatanti dukkhā.

    捨棄忿怒捨棄慢,應當克服一切結;
    不執名色無所有,痛苦不會降臨他。 [CFFn17-01]

  • 222 Yo ve uppatitaṃ kodhaṃ, rathaṃ bhantaṃva vāraye [dhāraye (sī. syā. pī.)];
    Tamahaṃ sārathiṃ brūmi, rasmiggāho itaro jano.

    他抑制生起的忿怒,如制止疾行的馬車,
    我稱此人為調御者,其他人只是執韁人。

  • 223 Akkodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine;
    Jine kadariyaṃ dānena, saccenālikavādinaṃ.

    以無忿戰勝忿怒者,以善戰勝不善的人,
    以佈施戰勝吝嗇者,以真實戰勝妄語者。

  • 224 Saccaṃ bhaṇe na kujjheyya, dajjā appampi [dajjā’ppasmimpi (sī. pī.), dajjā appasmi (syā. ka.)] yācito;
    Etehi tīhi ṭhānehi, gacche devāna santike.

    說真話及不忿怒、物少仍施乞求者;
    透過這三件事情,他得以上生天界。

  • 225 Ahiṃsakā ye munayo [ahiṃsakāyā munayo (ka.)], niccaṃ kāyena saṃvutā;
    Te yanti accutaṃ ṭhānaṃ, yattha gantvā na socare.

    牟尼不傷害他人,常防護自身行為,
    他們去到不死處,去到該處無憂愁。

  • 226 Sadā jāgaramānānaṃ, ahorattānusikkhinaṃ;
    Nibbānaṃ adhimuttānaṃ, atthaṃ gacchanti āsavā.

    對於永遠保持心醒覺、日以續夜地訓練自己、
    決心要證悟涅槃的人,諸煩惱必定會被摧毀。

  • 227 Porāṇametaṃ atula, netaṃ ajjatanāmiva;
    Nindanti tuṇhimāsīnaṃ, nindanti bahubhāṇinaṃ;
    Mitabhāṇimpi nindanti, natthi loke anindito.
    自古如此阿都拉,不是今日才這樣,
    人們毀謗沉默者,人們毀謗多語者,
    也毀謗少語的人,世間無人不被謗。
  • 228 Na cāhu na ca bhavissati, na cetarahi vijjati;
    Ekantaṃ nindito poso, ekantaṃ vā pasaṃsito.
    過去未來都沒有,現在也是找不到,
    單只被毀謗的人,或只受稱讚的人。
  • 229 Yaṃ ce viññū pasaṃsanti, anuvicca suve suve;
    Acchiddavuttiṃ [acchinnavuttiṃ (ka.)] medhāviṃ, paññāsīlasamāhitaṃ.
    日復一日檢討後,智者們會稱讚他――
    生命無瑕且賢明、慧與戒兼備的人。
  • 230 Nikkhaṃ [nekkhaṃ (sī. syā. pī.)] jambonadasseva, ko taṃ ninditumarahati;
    Devāpi naṃ pasaṃsanti, brahmunāpi pasaṃsito.
    對此猶如純金者,誰還會去毀謗他?
    眾天神都稱讚他,他也受梵天稱讚。

  • 231 Kāyappakopaṃ rakkheyya, kāyena saṃvuto siyā;
    Kāyaduccaritaṃ hitvā, kāyena sucaritaṃ care.
    防止身惡行,善克制己身;
    捨棄身惡行,培育身善行。
  • 232 Vacīpakopaṃ rakkheyya, vācāya saṃvuto siyā;
    Vacīduccaritaṃ hitvā, vācāya sucaritaṃ care.
    防止語惡行,善克制己語;
    捨棄語惡行,培育語善行。
  • 233 Manopakopaṃ rakkheyya, manasā saṃvuto siyā;
    Manoduccaritaṃ hitvā, manasā sucaritaṃ care.
    防止意惡行,善克制己意;
    捨棄意惡行,培育意善行。
  • 234 Kāyena saṃvutā dhīrā, atho vācāya saṃvutā;
    Manasā saṃvutā dhīrā, te ve suparisaṃvutā.
    賢者制御身,御語亦御意;
    賢者於自制,真能善圓滿。

Kodhavaggo sattarasamo niṭṭhito.

忿怒品第十七完畢


污垢品 Malavaggo

  • 235 Paṇḍupalāsova dānisi, yamapurisāpi ca te [taṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] upaṭṭhitā;
    Uyyogamukhe ca tiṭṭhasi, pātheyyampi ca te na vijjati.
    如今你就像枯黃的葉,死亡使者已在等著你;
    你就站在出發的門口,然而你連旅費都沒有。
  • 236 So karohi dīpamattano, khippaṃ vāyama paṇḍito bhava;
    Niddhantamalo anaṅgaṇo, dibbaṃ ariyabhūmiṃ upehisi [dibbaṃ ariyabhūmimehisi (sī. syā. pī.), dibbamariyabhūmiṃ upehisi (?)].
    你應為自己做個島,趕快精進以成智者。
    清除了污垢且無染,你會去天界的聖地。 [CFFn18-01]
  • 237 Upanītavayo ca dānisi, sampayātosi yamassa santike;
    Vāso [vāsopi ca (bahūsu)] te natthi antarā, pātheyyampi ca te na vijjati.
    如今你的命已到終點,你就要去死王的面前,
    途中你又沒有住宿處,然而你連旅費都沒有。
  • 238 So karohi dīpamattano, khippaṃ vāyama paṇḍito bhava;
    Niddhantamalo anaṅgaṇo, na punaṃ jātijaraṃ [na puna jātijaraṃ (sī. syā.), na puna jātijjaraṃ (ka.)] upehisi.
    你應為自己做個島,趕快精進以成智者。
    清除了污垢且無染,你將不會再生與老。

  • 239 Anupubbena medhāvī, thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe;
    Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano.

    智者漸次地、一點一點地、剎那至剎那地
    清除自己的污垢,就像金匠清除銀的雜質。

  • 240 Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ [samuṭṭhāya (ka.)], tatuṭṭhāya [taduṭṭhāya (sī. syā. pī.)] tameva khādati;
    Evaṃ atidhonacārinaṃ, sāni kammāni [sakakammāni (sī. pī.)] nayanti duggatiṃ.

    如鐵鏽自鐵而生,生鏽後反蝕其鐵;
    違犯者也是如此,被自業帶到惡趣。

  • 241 Asajjhāyamalā mantā, anuṭṭhānamalā gharā;
    Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ, pamādo rakkhato malaṃ.

    不背誦是學習的污垢,不維修是屋子的污垢,
    懈怠則是美貌的污垢,放逸是守護者的污垢。

  • 242 Malitthiyā duccaritaṃ, maccheraṃ dadato malaṃ;
    Malā ve pāpakā dhammā, asmiṃ loke paramhi ca.
    邪淫是婦女的污垢,吝嗇是施者的污垢;
    於此世及其他世裡,惡法的確就是污垢。
  • 243 Tato malā malataraṃ, avijjā paramaṃ malaṃ;
    Etaṃ malaṃ pahantvāna, nimmalā hotha bhikkhavo.
    無明是最糟的污垢,比這些污垢還糟糕,
    諸比丘應斷此污垢,以便成為無污垢者。

  • 244 Sujīvaṃ ahirikena, kākasūrena dhaṃsinā;
    Pakkhandinā pagabbhena, saṃkiliṭṭhena jīvitaṃ.
    無恥、勇若烏鴉、背後講人壞話、大膽、傲慢與腐
    敗者的生活是容易的。
  • 245 Hirīmatā ca dujjīvaṃ, niccaṃ sucigavesinā;
    Alīnenāppagabbhena, suddhājīvena passatā.
    但是知恥、常求清淨、無著、謙虛、清淨活命及有
    知見者的生活是難的。

  • 246 Yo pāṇamatipāteti, musāvādañca bhāsati;
    Loke adinnamādiyati, paradārañca gacchati.
  • 247 Surāmerayapānañca, yo naro anuyuñjati;
    Idhevameso lokasmiṃ, mūlaṃ khaṇati attano.
    殺生、說妄語、盜取世間不與之物、勾引別人的妻
    子和沉湎於飲酒的人,這樣的人在今世就把自己的
    根都挖掉了。
  • 248 Evaṃ bho purisa jānāhi, pāpadhammā asaññatā;
    Mā taṃ lobho adhammo ca, ciraṃ dukkhāya randhayuṃ.
    善人你應如是知:惡法不易受控制。
    莫被貪與非法拖,拖去長久的痛苦。

  • 249 Dadāti ve yathāsaddhaṃ, yathāpasādanaṃ [yattha pasādanaṃ (katthaci)] jano;
    Tattha yo maṅku bhavati [tattha ce maṃku yo hoti (sī.), tattha yo maṅkuto hoti (syā.)], paresaṃ pānabhojane;
    Na so divā vā rattiṃ vā, samādhimadhigacchati.
    人們依照淨信與喜好行佈施。
    若人對他人的飲食心懷不滿,
    他於白晝或黑夜皆不能得定。
  • 250 Yassa cetaṃ samucchinnaṃ, mūlaghaccaṃ [mūlaghacchaṃ (ka.)] samūhataṃ;
    Sa ve divā vā rattiṃ vā, samādhimadhigacchati.
    若人能斷除根除、以及消滅此不滿,
    無論白晝或黑夜,他都的確能得定。

  • 251 Natthi rāgasamo aggi, natthi dosasamo gaho;
    Natthi mohasamaṃ jālaṃ, natthi taṇhāsamā nadī.

    無火能和貪欲同等,無捉取能和瞋同等,
    無羅網能和痴同等,無河流能和愛同等。

  • 252 Sudassaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ;
    Paresaṃ hi so vajjāni, opunāti [ophunāti (ka.)] yathā bhusaṃ;
    Attano pana chādeti, kaliṃva kitavā saṭho.

    他人之過容易見到,自己之過卻很難見。
    對於他人種種過失,他會儘量多多宣揚。
    自己之過他則覆藏,如捕鳥者以樹藏身 [CFFn18-02] 。

  • 253 Paravajjānupassissa , niccaṃ ujjhānasaññino;
    Āsavā tassa vaḍḍhanti, ārā so āsavakkhayā.

    對於見他人之過、時常在埋怨的人,
    他的諸漏在增長,漏盡離他真遙遠。

  • 254 Ākāseva padaṃ natthi, samaṇo natthi bāhire;
    Papañcābhiratā pajā, nippapañcā tathāgatā.
    虛空中沒有行道,正法外無聖沙門。
    眾生耽樂於虛妄,諸如來已無虛妄。
  • 255 Ākāseva padaṃ natthi, samaṇo natthi bāhire;
    Saṅkhārā sassatā natthi, natthi buddhānamiñjitaṃ.
    虛空中沒有行道,正法外無聖沙門。
    沒有恆常的行法,諸佛皆不受動搖。

Malavaggo aṭṭhārasamo niṭṭhito.

污垢品第十八完畢


住於法品  Dhammaṭṭhavaggo

  • 256 Na tena hoti dhammaṭṭho, yenatthaṃ sāhasā [sahasā (sī. syā. ka.)] naye;
    Yo ca atthaṃ anatthañca, ubho niccheyya paṇḍito.
    他不因武斷判事而公正;
    智者應該檢查對錯兩者。
  • 257 Asāhasena dhammena, samena nayatī pare;
    Dhammassa gutto medhāvī, ‘‘dhammaṭṭho’’ti pavuccati.
    智者不誤導他人,辦事如法與平等
    他是法的保護者,被稱為住於法者。

  • 258 Na tena paṇḍito hoti, yāvatā bahu bhāsati;
    Khemī averī abhayo, ‘‘paṇḍito’’ti pavuccati.

    人不會只因為講得多就是智者;
    平安無怨無畏之人才稱為智者。

  • 259 Na tāvatā dhammadharo, yāvatā bahu bhāsati;
    Yo ca appampi sutvāna, dhammaṃ kāyena passati;
    Sa ve dhammadharo hoti, yo dhammaṃ nappamajjati.

    不只因為講得多,他就是精通法者;
    若人雖然聽聞少,卻能親自知見法,
    對法不放逸的人,才是真精通法者。

  • 260 Na tena thero so hoti [thero hoti (sī. syā.)], yenassa palitaṃ siro;
    Paripakko vayo tassa, ‘‘moghajiṇṇo’’ti vuccati.
    他不會只是因為白了頭髮即是長老,
    僅只是年歲大的人稱為「白活到老」。
  • 261 Yamhi saccañca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo;
    Sa ve vantamalo dhīro, ‘‘thero’’ iti [so theroti (syā. ka.)] pavuccati.
    於他有諦又有法 [CFFn19-01] 、無害有戒與自制,
    去除污垢 [CFFn19-02] 的賢者,他是所謂的長老。

  • 262 Na vākkaraṇamattena, vaṇṇapokkharatāya vā;
    Sādhurūpo naro hoti, issukī maccharī saṭho.
    嫉妒吝嗇狡猾的人,不會只因說話優雅,
    或者因為容貌美麗,就是心地善良的人。
  • 263 Yassa cetaṃ samucchinnaṃ, mūlaghaccaṃ samūhataṃ;
    Sa vantadoso medhāvī, ‘‘sādhurūpo’’ti vuccati.
    若人已斷除根除、以及消滅該惡法,
    這已除穢的智者,稱為心地善良者。

  • 264 Na muṇḍakena samaṇo, abbato alikaṃ bhaṇaṃ;
    Icchālobhasamāpanno, samaṇo kiṃ bhavissati.
    無戒說妄語的人,不因剃頭是沙門。
    充滿渴望貪欲者,怎麼會是個沙門?
  • 265 Yo ca sameti pāpāni, aṇuṃ thūlāni sabbaso;
    Samitattā hi pāpānaṃ, ‘‘samaṇo’’ti pavuccati.
    已平息一切大小惡的人,
    因為自己已平息諸惡而稱為沙門。

  • 266 Na tena bhikkhu so hoti, yāvatā bhikkhate pare;
    Vissaṃ dhammaṃ samādāya, bhikkhu hoti na tāvatā.
    他不會只是因為向別人乞食就是比丘。
    他不會只因為奉行肉腥法而成為比丘。 [CFFn19-03]
  • 267 Yodha puññañca pāpañca, bāhetvā brahmacariyavā [brahmacariyaṃ (ka.)];
    Saṅkhāya loke carati, sa ve ‘‘bhikkhū’’ti vuccati.
    若人於此教法中,已捨善惡具梵行、
    了知蘊世間過活,此人實稱為比丘。

  • 268 Na monena munī hoti, mūḷharūpo aviddasu;
    Yo ca tulaṃva paggayha, varamādāya paṇḍito.
  • 269 Pāpāni parivajjeti, sa munī tena so muni;
    Yo munāti ubho loke, ‘‘muni’’ tena pavuccati.

    愚痴且無智的人,不因沉默是牟尼。
    猶如持秤(衡量後),智者選取最上的,
    捨棄種種邪惡的,因此了知是牟尼。
    了知兩種世間者,因此被稱為牟尼。 [CFFn19-04]

  • 270 Na tena ariyo hoti, yena pāṇāni hiṃsati;
    Ahiṃsā sabbapāṇānaṃ, ‘‘ariyo’’ti pavuccati.

    他不會因為傷害生命而成聖人;
    不會傷害一切生命者才是聖人。

  • 271 Na sīlabbatamattena, bāhusaccena vā pana;
    Atha vā samādhilābhena, vivittasayanena vā.
  • 272 Phusāmi nekkhammasukhaṃ, aputhujjanasevitaṃ;
    Bhikkhu vissāsamāpādi, appatto āsavakkhayaṃ.

    比丘不可只因為有戒行、或多聞、或得定、或獨
    處、或知「我得享凡夫享受不到的出離樂 [CFFn19-05] 」而感
    到滿足,而不(致力於)達到滅盡諸漏。

Dhammaṭṭhavaggo ekūnavīsatimo niṭṭhito.

住於法品第十九完畢


道品  Maggavaggo

  • 273 Maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho, saccānaṃ caturo padā;
    Virāgo seṭṭho dhammānaṃ, dvipadānañca cakkhumā.
    諸道中八聖道最勝;諸諦中四聖諦最勝;
    於諸法中離欲最勝;二足中具眼者最勝。
  • 274 Eseva [esova (sī. pī.)] maggo natthañño, dassanassa visuddhiyā;
    Etañhi tumhe paṭipajjatha, mārassetaṃ pamohanaṃ.
    導向知見清淨的,是此道而非他道。
    你們應實踐此道,它能令魔王迷惑。
  • 275 Etañhi tumhe paṭipannā, dukkhassantaṃ karissatha;
    Akkhāto vo [akkhāto ve (sī. pī.)] mayā maggo, aññāya sallakantanaṃ [sallasanthanaṃ (sī. pī.), sallasatthanaṃ (syā.)].
    進入了這個道路,你們將能結束苦。
    親自以智切刺後,我對你們說此道。
  • 276 Tumhehi kiccamātappaṃ, akkhātāro tathāgatā;
    Paṭipannā pamokkhanti, jhāyino mārabandhanā.
    你們必須自己努力,諸如來只是宣說者。
    已入此道的禪修者,能解脫魔王的束縛。

  • 277 ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti, yadā paññāya passati;
    Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā.

    諸行是無常,以慧 [CFFn20-01] 照見時,
    就會厭離苦。這是清淨道。

  • 278 ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti, yadā paññāya passati;
    Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā.

    諸行皆是苦,以慧照見時,
    就會厭離苦。這是清淨道。

  • 279 ‘‘Sabbe dhammā anattā’’ti, yadā paññāya passati;
    Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā.

    諸法皆無我,以慧照見時,
    就會厭離苦。這是清淨道。

  • 280 Uṭṭhānakālamhi anuṭṭhahāno, yuvā balī ālasiyaṃ upeto;
    Saṃsannasaṅkappamano [asampannasaṅkappamano (ka.)] kusīto, paññāya maggaṃ alaso na vindati.

    懶人當勤時不努力,雖年輕力壯卻怠惰,
    意志薄弱及心散亂,無法以慧體證道智。

  • 281 Vācānurakkhī manasā susaṃvuto, kāyena ca nākusalaṃ kayirā [akusalaṃ na kayirā (sī. syā. kaṃ. pī.)];
    Ete tayo kammapathe visodhaye, ārādhaye maggamisippaveditaṃ.

    守護言語抑制心,亦不以身造不善;
    應清淨此三業道,贏獲賢者開顯道。

  • 282 Yogā ve jāyatī [jāyate (katthaci)] bhūri, ayogā bhūrisaṅkhayo;
    Etaṃ dvedhāpathaṃ ñatvā, bhavāya vibhavāya ca;
    Tathāttānaṃ niveseyya, yathā bhūri pavaḍḍhati.

    智慧生於禪修中,無禪修智慧退失;
    知曉了這兩種道:導向提昇與退失,
    應當自己就實踐,以便智慧得增長。

  • 283 Vanaṃ chindatha mā rukkhaṃ, vanato jāyate bhayaṃ;
    Chetvā vanañca vanathañca, nibbanā hotha bhikkhavo.
    砍掉欲林而非真樹;怖畏是從欲林生起。
    砍掉了欲林與欲叢,比丘們成為無欲林。
  • 284 Yāva hi vanatho na chijjati, aṇumattopi narassa nārisu;
    Paṭibaddhamanova [paṭibandhamanova (ka.)] tāva so, vaccho khīrapakova [khīrapānova (pī.)] mātari.
    只要男對女的情欲,還有些少沒有斷除,
    其心還是受到束縛,如飲奶小牛不離母。

  • 285 Ucchinda sinehamattano kumudaṃ sāradikaṃva [pāṇinā];
    Santimaggameva brūhaya, nibbānaṃ sugatena desitaṃ.

    且斷除自己的貪,如以手拔掉秋蓮。
    善逝已說示涅槃,且培育寂靜之道。

  • 286 Idha vassaṃ vasissāmi, idha hemantagimhisu;
    Iti bālo vicinteti, antarāyaṃ na bujjhati.

    雨季我將住於此,冬季夏季也在此:
    愚人就是這樣想,卻不覺察有危險(即將死亡)。

  • 287 Taṃ puttapasusammattaṃ, byāsattamanasaṃ naraṃ;
    Suttaṃ gāmaṃ mahoghova, maccu ādāya gacchati.

    寵愛孩子與家畜,其心執著於欲樂。
    死亡把他帶了走,如洪水沖走睡村。

  • 288 Na santi puttā tāṇāya, na pitā nāpi bandhavā;
    Antakenādhipannassa, natthi ñātīsu tāṇatā.
    沒有兒子能給予保護,父親與親戚們也不能,
    對於被終結者制伏者,於親族中找不到保護。
  • 289 Etamatthavasaṃ ñatvā, paṇḍito sīlasaṃvuto;
    Nibbānagamanaṃ maggaṃ, khippameva visodhaye.
    明白此事的力量,持守戒律的智者
    應當迅速清理好 導向涅槃的道路。

Maggavaggo vīsatimo niṭṭhito.

道品第二十完畢


雜品  Pakiṇṇakavaggo

  • 290 Mattāsukhapariccāgā , passe ce vipulaṃ sukhaṃ;
    Caje mattāsukhaṃ dhīro, sampassaṃ vipulaṃ sukhaṃ.

    如果捨棄小小樂,即會獲得大快樂,
    賢者預見大快樂,應當捨棄小小樂。

  • 291 Paradukkhūpadhānena, attano [yo attano (syā. pī. ka.)] sukhamicchati;
    Verasaṃsaggasaṃsaṭṭho, verā so na parimuccati.

    透過令到他人苦,來求自己得快樂,
    他被怨恨所束縛,無法解脫諸怨恨。

  • 292 Yañhi kiccaṃ apaviddhaṃ [tadapaviddhaṃ (sī. syā.)], akiccaṃ pana kayirati;
    Unnaḷānaṃ pamattānaṃ, tesaṃ vaḍḍhanti āsavā.
    該做的事沒有做,不該做的他卻做,
    驕慢放逸的人們,他們的漏會增長。
  • 293 Yesañca susamāraddhā, niccaṃ kāyagatā sati;
    Akiccaṃ te na sevanti, kicce sātaccakārino;
    Satānaṃ sampajānānaṃ, atthaṃ gacchanti āsavā.
    善正精勤的人們,時常勤修身至念,
    不該做的不去做,該做的事時常做,
    具備正念與明覺,諸漏將會被滅盡。 [CFFn21-01]

  • 294 Mātaraṃ pitaraṃ hantvā, rājāno dve ca khattiye;
    Raṭṭhaṃ sānucaraṃ hantvā, anīgho yāti brāhmaṇo.
    殺了母親(渴愛)、父親(我慢)與兩位剎帝利王
    (常見與斷見)、及摧毀了國家(十二處)和她的徵
    稅員(樂欲)之後,婆羅門(漏盡者)達到無苦。
  • 295 Mātaraṃ pitaraṃ hantvā, rājāno dve ca sotthiye;
    Veyagghapañcamaṃ hantvā, anīgho yāti brāhmaṇo.
    殺了母親、父親與兩位婆羅門王、及消滅了疑虎排
    第五的五蓋後,婆羅門達到無苦。

  • 296 Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;
    Yesaṃ divā ca ratto ca, niccaṃ buddhagatā sati.
    喬達摩的弟子們心常醒覺,
    不論晝夜皆常念佛(的功德)。
  • 297 Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;
    Yesaṃ divā ca ratto ca, niccaṃ dhammagatā sati.
    喬達摩的弟子們心常醒覺,
    不論晝夜皆常念法(的功德)。
  • 298 Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;
    Yesaṃ divā ca ratto ca, niccaṃ saṅghagatā sati.
    喬達摩的弟子們心常醒覺,
    不論晝夜皆常念僧(的功德)。
  • 299 Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;
    Yesaṃ divā ca ratto ca, niccaṃ kāyagatā sati.
    喬達摩的弟子們心常醒覺,
    不論晝夜皆常念身(不淨)。
  • 300 Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;
    Yesaṃ divā ca ratto ca, ahiṃsāya rato mano.
    喬達摩的弟子們心常醒覺,
    其心不論晝夜皆樂於無害。 [CFFn21-02]
  • 301 Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;
    Yesaṃ divā ca ratto ca, bhāvanāya rato mano.
    喬達摩的弟子們心常醒覺,
    其心不論晝夜皆樂於培育。 [CFFn21-03]

  • 302 Duppabbajjaṃ durabhiramaṃ, durāvāsā gharā dukhā;
    Dukkhosamānasaṃvāso, dukkhānupatitaddhagū;
    Tasmā na caddhagū siyā, na ca [tasmā na caddhagū na ca (ka.)] dukkhānupatito siyā [dukkhānupātito (?)].

    出家難而樂於其中更難,艱難的居家生活是痛苦;
    與不同類之人相處是苦,輪迴的旅人要遭受痛苦,
    因此不要做輪迴的旅人,不要做不斷遭受苦的人。

  • 303 Saddho sīlena sampanno, yasobhogasamappito;
    Yaṃ yaṃ padesaṃ bhajati, tattha tattheva pūjito.

    他信戒具足,有聲譽財富,
    無論去何處,皆備受尊敬。

  • 304 Dūre santo pakāsenti, himavantova pabbato;
    Asantettha na dissanti, rattiṃ khittā yathā sarā.

    賢哲猶如喜瑪拉雅山,雖在遠處亦明顯可見;
    惡人於近處亦看不見,猶如黑夜裡放射的箭。

  • 305 Ekāsanaṃ ekaseyyaṃ, eko caramatandito;
    Eko damayamattānaṃ, vanante ramito siyā.

    獨坐及獨住者,獨行精勤修行,
    獨自調服自己,此人樂於叢林。

Pakiṇṇakavaggo ekavīsatimo niṭṭhito.

雜品第廿一完畢


地獄品  Nirayavaggo

  • 306 Abhūtavādī nirayaṃ upeti, yo vāpi [yo cāpi (sī. pī. ka.)] katvā na karomi cāha [na karomīti cāha (syā.)];
    Ubhopi te pecca samā bhavanti, nihīnakammā manujā parattha.

    說妄語的人墮入地獄,做後說「我沒做」者亦同。
    他們倆都是造惡業者,來世去到同樣的地方。

  • 307 Kāsāvakaṇṭhā bahavo, pāpadhammā asaññatā;
    Pāpā pāpehi kammehi, nirayaṃ te upapajjare.

    許多身穿袈裟的人,性格惡劣且不克制,
    他們因自己的惡業,造惡者死後墮地獄。

  • 308 Seyyo ayoguḷo bhutto, tatto aggisikhūpamo;
    Yañce bhuñjeyya dussīlo, raṭṭhapiṇḍamasaññato.

    去吞下火紅的鐵球,燒得像烈火的鐵球,
    好過壞戒無自制者,食用人們所供之食。

  • 309 Cattāri ṭhānāni naro pamatto, āpajjati paradārūpasevī;
    Apuññalābhaṃ na nikāmaseyyaṃ, nindaṃ tatīyaṃ nirayaṃ catutthaṃ.
    與他人之妻通姦者、放逸的人得此四事:
    得惡業及睡不安眠、三受譴責四墮地獄。
  • 310 Apuññalābho ca gatī ca pāpikā, bhītassa bhītāya ratī ca thokikā;
    Rājā ca daṇḍaṃ garukaṃ paṇeti, tasmā naro paradāraṃ na seve.
    這有惡業又會墮入惡趣,受驚男女之歡樂很短暫,
    而且國王又會判重刑罰,故男人不應通奸他人妻。

  • 311 Kuso yathā duggahito, hatthamevānukantati;
    Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyupakaḍḍhati.
    猶如沒握好的古沙草會割傷手,
    胡亂的出家生活拖該人入地獄。
  • 312 Yaṃ kiñci sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃ vataṃ;
    Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, na taṃ hoti mahapphalaṃ.
    散漫的行為、腐敗的修行、
    可疑的梵行,皆無大果報。
  • 313 Kayirā ce kayirāthenaṃ [kayirā naṃ (ka.)], daḷhamenaṃ parakkame;
    Sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate rajaṃ.
    應做之事應當做,應當堅定地做它,
    散漫的出家生活,激起更多的塵埃(煩惱)。

  • 314 Akataṃ dukkaṭaṃ seyyo, pacchā tappati dukkaṭaṃ;
    Katañca sukataṃ seyyo, yaṃ katvā nānutappati.

    沒造惡業比較好,惡業過後折磨人。
    造了善業比較好,做了善事不需悔。

  • 315 Nagaraṃ yathā paccantaṃ, guttaṃ santarabāhiraṃ;
    Evaṃ gopetha attānaṃ, khaṇo vo [khaṇo ve (sī. pī. ka.)] mā upaccagā;
    Khaṇātītā hi socanti, nirayamhi samappitā.

    猶如邊界之城市,內外都需要防護,
    你們應如此護己,莫要捨棄此機會,
    錯失了機會的人,到地獄時就悲痛。

  • 316 Alajjitāye lajjanti, lajjitāye na lajjare;
    Micchādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti duggatiṃ.
    羞恥於無需恥,應恥的不羞恥,
    持邪見的有情,將會墮入惡趣。
  • 317 Abhaye bhayadassino, bhaye cābhayadassino;
    Micchādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti duggatiṃ.
    視無險為有險、視危險為無險、
    持邪見的有情,將會墮入惡趣。

  • 318 Avajje vajjamatino, vajje cāvajjadassino;
    Micchādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti duggatiṃ.
    思無過為有過,視有過為無過,
    持邪見的有情,將會墮入惡趣。
  • 319 Vajjañca vajjato ñatvā, avajjañca avajjato;
    Sammādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti suggatiṃ.
    知有過為有過,知無過為無過,
    持正見的有情,將投生到善趣。

Nirayavaggo dvāvīsatimo niṭṭhito.

地獄品第廿二完畢


象品  Nāgavaggo

  • 320 Ahaṃ nāgova saṅgāme, cāpato patitaṃ saraṃ;
    Ativākyaṃ titikkhissaṃ, dussīlo hi bahujjano.
    我就像戰場上的象,忍受從弓射來的箭,
    我忍受他人的毀謗。許多人的確是無戒。
  • 321 Dantaṃ nayanti samitiṃ, dantaṃ rājābhirūhati;
    Danto seṭṭho manussesu, yotivākyaṃ titikkhati.
    馴服之獸可帶往人群;國王只騎馴服的動物。
    已調服及能忍毀謗者,他是眾人中的最上者。
  • 322 Varamassatarā dantā, ājānīyā ca [ājānīyāva (syā.)] sindhavā;
    Kuñjarā ca [kuñjarāva (syā.)] mahānāgā, attadanto tato varaṃ.
    已馴服的騾是最好,信度馬是最好的馬,
    崑迦拉是最好的象,調服自己者更優良。

  • 323 Na hi etehi yānehi, gaccheyya agataṃ disaṃ;
    Yathāttanā sudantena, danto dantena gacchati.

    以任何車乘皆不能去到未到過之地(涅槃);
    只有完全調服自己的人才能到達其地。

  • 324 Dhanapālo [dhanapālako (sī. syā. kaṃ. pī.)] nāma kuñjaro, kaṭukabhedano [kaṭukappabhedano (sī. syā. pī.)] dunnivārayo;
    Baddho kabaḷaṃ na bhuñjati, sumarati [susarati (ka.)] nāgavanassa kuñjaro.

    那隻名為護財的象,像發情之象難制伏,
    牠連美食也不要吃,只想著要回去象林(顧母親)。

  • 325 Middhī yadā hoti mahagghaso ca, niddāyitā samparivattasāyī;
    Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, punappunaṃ gabbhamupeti mando.

    若人懶慵吃太多,猶如飽食大肥豬,
    輾轉翻身睡懶覺,懶人一再地入胎。

  • 326 Idaṃ pure cittamacāri cārikaṃ, yenicchakaṃ yatthakāmaṃ yathāsukhaṃ;
    Tadajjahaṃ niggahessāmi yoniso, hatthippabhinnaṃ viya aṅkusaggaho.

    以前此心四處飄蕩,隨著所欲所喜所樂。
    今天我將善御己心,如象師持鉤制狂象。

  • 327 Appamādaratā hotha, sacittamanurakkhatha;
    Duggā uddharathattānaṃ, paṅke sannova [sattova (sī. pī.)] kuñjaro.

    你們應樂於不放逸,你們應當防護己心;
    讓自己脫離種種惡,猶如困象脫離泥沼。

  • 328 Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃ caraṃ sādhuvihāridhīraṃ;
    Abhibhuyya sabbāni parissayāni, careyya tenattamano satīmā.
    如果找到和他一同生活會好的有智慧賢友為伴,
    他應歡喜及正念地與其人同行,克服一切危難。
  • 329 No ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃ caraṃ sādhuvihāridhīraṃ;
    Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, eko care mātaṅgaraññeva nāgo.
    如果找不到和他一同生活會好的有智慧賢友為伴,
    他應像捨棄國土之王,如象在瑪當林裡獨自生活。
  • 330 Ekassa caritaṃ seyyo, natthi bāle sahāyatā;
    Eko care na ca pāpāni kayirā, appossukko mātaṅgaraññeva nāgo.
    獨自一人生活更好,絕對不和愚人為友。
    獨自過活不造諸惡,如象在瑪當林自在。

  • 331 Atthamhi jātamhi sukhā sahāyā, tuṭṭhī sukhā yā itarītarena;
    Puññaṃ sukhaṃ jīvitasaṅkhayamhi, sabbassa dukkhassa sukhaṃ pahānaṃ.
    有事時有朋友是樂,滿足於所擁有是樂,
    臨終時有福業是樂,一切苦的斷除是樂。
  • 332 Sukhā matteyyatā loke, atho petteyyatā sukhā;
    Sukhā sāmaññatā loke, atho brahmaññatā sukhā.
    於世間事奉母親是樂,事奉父親同樣也是樂。
    於世間事奉沙門是樂,事奉婆羅門一樣是樂。 [CFFn23-01]
  • 333 Sukhaṃ yāva jarā sīlaṃ, sukhā saddhā patiṭṭhitā;
    Sukho paññāya paṭilābho, pāpānaṃ akaraṇaṃ sukhaṃ.
    持戒到老是樂,信心穩立是樂,
    獲得智慧是樂,不造諸惡是樂。

Nāgavaggo tevīsatimo niṭṭhito.

象品第廿三完畢


貪愛品  Taṇhāvaggo

  • 334 Manujassa pamattacārino, taṇhā vaḍḍhati māluvā viya;
    So plavatī [plavati (sī. pī.), palavetī (ka.), uplavati (?)] hurā huraṃ, phalamicchaṃva vanasmi vānaro.
    對於放逸過活的人,貪愛猶如蔓藤滋長。
    他一世又一世地跳,如林中想吃果之猴,
  • 335 Yaṃ esā sahate jammī, taṇhā loke visattikā;
    Sokā tassa pavaḍḍhanti, abhivaṭṭhaṃva [abhivaḍḍhaṃva (syā.), abhivaṭṭaṃva (pī.), abhivuḍḍhaṃva (ka.)] bīraṇaṃ.
    被世間執著的卑劣貪愛征服的人,
    其愁猶如大雨後的鬚芒草般增長。
  • 336 Yo cetaṃ sahate jammiṃ, taṇhaṃ loke duraccayaṃ;
    Sokā tamhā papatanti, udabinduva pokkharā.
    征服世間難克服的卑劣貪愛之人,
    其愁猶如水珠從荷葉上掉落消失。
  • 337 Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo, yāvantettha samāgatā;
    Taṇhāya mūlaṃ khaṇatha, usīratthova bīraṇaṃ;
    Mā vo naḷaṃva sotova, māro bhañji punappunaṃ.
    我跟你們說這個:願來此集會的你們好運。
    把貪愛之根挖掉,如要芬香根者挖鬚芒草。
    別讓魔折磨你們,猶如洪水一再沖擊蘆葦。

  • 338 Yathāpi mūle anupaddave daḷhe, chinnopi rukkho punareva rūhati;
    Evampi taṇhānusaye anūhate, nibbattatī dukkhamidaṃ punappunaṃ.
    猶如根未受損而深固,被砍倒的樹還會生長,
    如是潛伏的貪愛未斷,此苦即會不斷地生起。
  • 339 Yassa chattiṃsati sotā, manāpasavanā bhusā;
    Māhā [vāhā (sī. syā. pī.)] vahanti duddiṭṭhiṃ, saṅkappā rāganissitā.
    擁有奔向欲境的三十六道強(愛)流之人,
    擁有邪見的人被欲思惟沖走。
  • 340 Savanti sabbadhi sotā, latā uppajja [ubbhijja (sī. syā. kaṃ. pī.)] tiṭṭhati;
    Tañca disvā lataṃ jātaṃ, mūlaṃ paññāya chindatha.
    (愛)流奔向一切方向;(愛)藤生出來後住立。
    見到該藤生起之後,你們應以慧斬其根。
  • 341 Saritāni sinehitāni ca, somanassāni bhavanti jantuno;
    Te sātasitā sukhesino, te ve jātijarūpagā narā.
    流向(欲樂)及被貪愛滋潤,於眾生生起愉悅。
    那些依著欲樂追求快樂的人,必須遭受生與老。
  • 342 Tasiṇāya purakkhatā pajā, parisappanti sasova bandhito [bādhito (bahūsu)];
    Saṃyojanasaṅgasattakā, dukkhamupenti punappunaṃ cirāya.
    被渴愛領導的人,如落網野兔驚慌。
    被結與執著緊綁,需長期一再受苦。
  • 343 Tasiṇāya purakkhatā pajā, parisappanti sasova bandhito;
    Tasmā tasiṇaṃ vinodaye, ākaṅkhanta [bhikkhū ākaṅkhī (sī.), bhikkhu ākaṅkhaṃ (syā.)] virāgamattano.
    被渴愛領導的人,如落網野兔驚慌。
    故想讓己離欲者,他應該去除渴愛。

  • 344 Yo nibbanatho vanādhimutto, vanamutto vanameva dhāvati;
    Taṃ puggalametha passatha, mutto bandhanameva dhāvati.

    捨離家林而樂於森林,解脫家林又跑回該林;
    你們來看看這個人吧,脫離後又跑回該束縛。

  • 345 Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca [dārūjaṃ babbajañca (sī. pī.)];
    Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā.
  • 346 Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ;
    Etampi chetvāna paribbajanti, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāya.

    由鐵、木與麻繩所造的束縛,賢者們不說它是堅固
    的束縛。對寶石、首飾(耳環)、兒女與妻子的渴望
    及樂於貪著,他們說這個才是堅固的束縛。它把人
    拖下(惡道),雖柔軟卻難以解除。賢者切斷它出家
    去,無欲無求斷除欲樂。

  • 347 Ye rāgarattānupatanti sotaṃ, sayaṃkataṃ makkaṭakova jālaṃ;
    Etampi chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino sabbadukkhaṃ pahāya.

    追隨欲樂者墮回欲流,如蜘蛛回自己結的網。
    賢者們切斷它後離去,無欲無求斷除一切苦。

  • 348 Muñca pure muñca pacchato, majjhe muñca bhavassa pāragū;
    Sabbattha vimuttamānaso, na punaṃ jātijaraṃ upehisi.

    放下過去放下未來、放下現在達到彼岸。
    心已經解脫了一切,你將不再經歷生老。

  • 349 Vitakkamathitassa jantuno, tibbarāgassa subhānupassino;
    Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhati, esa kho daḷhaṃ [esa gāḷhaṃ (ka.)] karoti bandhanaṃ.
    對於被(惡)念激盪、渴愛很強、觀看淨美的人,
    其貪愛不斷增長。他的確把此束縛做得堅固。
  • 350 Vitakkūpasame ca [vitakkūpasameva (ka.)] yo rato, asubhaṃ bhāvayate sadā sato;
    Esa [eso (?)] kho byanti kāhiti, esa [eso (?)] checchati mārabandhanaṃ.
    樂於止息(惡)念、培育不淨、永遠正念的人,
    他的確能夠斷除它。此人將會斷除魔王的束縛。

  • 351 Niṭṭhaṅgato asantāsī, vītataṇho anaṅgaṇo;
    Acchindi bhavasallāni, antimoyaṃ samussayo.
    已達目的無畏懼、無貪愛無染的人,
    已切斷生命之刺,這是他最後一身。
  • 352 Vītataṇho anādāno, niruttipadakovido;
    Akkharānaṃ sannipātaṃ, jaññā pubbāparāni ca;
    Sa ve ‘‘antimasārīro, mahāpañño mahāpuriso’’ti vuccati.
    無貪愛且無執取、精通語法與詞句、
    知道文字的組合、與文字次第的人
    他的確可被稱為:最後身大慧大人。

  • 353 Sabbābhibhū sabbavidūhamasmi, sabbesu dhammesu anūpalitto;
    Sabbañjaho taṇhakkhaye vimutto, sayaṃ abhiññāya kamuddiseyyaṃ.

    已征服一切,我是一切知,
    對於一切法,完全沒執著,
    捨棄了一切,滅愛而解脫,
    我自己親證,應稱誰為師?

  • 354 Sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti, sabbarasaṃ dhammaraso jināti;
    Sabbaratiṃ dhammarati jināti, taṇhakkhayo sabbadukkhaṃ jināti.

    法施勝過一切施;法味勝過一切味;
    法樂勝過一切樂;愛毀戰勝一切苦。

  • 355 Hananti bhogā dummedhaṃ, no ca pāragavesino;
    Bhogataṇhāya dummedho, hanti aññeva attanaṃ.

    財富毀滅智慧低劣者,但毀不了尋求彼岸者。
    愚人因貪財毀滅自己,如毀他人般毀了自己。

  • 356 Tiṇadosāni khettāni, rāgadosā ayaṃ pajā;
    Tasmā hi vītarāgesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.
    雜草損壞了田地;貪欲損壞了眾生。
    因此施予離貪者,必將獲得大果報。
  • 357 Tiṇadosāni khettāni, dosadosā ayaṃ pajā;
    Tasmā hi vītadosesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.
    雜草損壞了田地;瞋恨損壞了眾生。
    因此施予離瞋者,必將獲得大果報。
  • 358 Tiṇadosāni khettāni, mohadosā ayaṃ pajā;
    Tasmā hi vītamohesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.
    雜草損壞了田地;愚痴損壞了眾生。
    因此施予離痴者,必將獲得大果報。
  • 359 (Tiṇadosāni khettāni, icchādosā ayaṃ pajā;
    Tasmā hi vigaticchesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.) [( ) videsapotthakesu natthi, aṭṭhakathāyampi na dissati]
    Tiṇadosāni khettāni, taṇhādosā ayaṃ pajā;
    Tasmā hi vītataṇhesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.
    雜草損壞了田地;欲望損壞了眾生。
    因此施予離欲者,必將獲得大果報。

Taṇhāvaggo catuvīsatimo niṭṭhito.

貪愛品第廿四完畢


比丘品  Bhikkhuvaggo

  • 360 Cakkhunā saṃvaro sādhu, sādhu sotena saṃvaro;
    Ghānena saṃvaro sādhu, sādhu jivhāya saṃvaro.
    克制眼是好的,克制耳是好的,
    克制鼻是好的,克制舌是好的,
  • 361 Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro;
    Manasā saṃvaro sādhu, sādhu sabbattha saṃvaro;
    Sabbattha saṃvuto bhikkhu, sabbadukkhā pamuccati.
    克制身是好的,克制語是好的,
    克制意是好的,克制一切很好,
    比丘全面克制,解脫了一切苦。

  • 362 Hatthasaṃyato pādasaṃyato, vācāsaṃyato saṃyatuttamo;
    Ajjhattarato samāhito, eko santusito tamāhu bhikkhuṃ.

    制御手、制御足、制御語、完全制御自己、
    善立於樂禪修、獨處與知足者,他們稱他為比丘。

  • 363 Yo mukhasaṃyato bhikkhu, mantabhāṇī anuddhato;
    Atthaṃ dhammañca dīpeti, madhuraṃ tassa bhāsitaṃ.

    制御自己的口嘴、言語有智心平靜、
    解說法義的比丘,他的話是美妙的。

  • 364 Dhammārāmo dhammarato, dhammaṃ anuvicintayaṃ;
    Dhammaṃ anussaraṃ bhikkhu, saddhammā na parihāyati.

    住於法、樂於法、思惟法、
    憶念法的比丘不會從正法退離。 [CFFn25-01]

  • 365 Salābhaṃ nātimaññeyya, nāññesaṃ pihayaṃ care;
    Aññesaṃ pihayaṃ bhikkhu, samādhiṃ nādhigacchati.
    不應輕視己所得,莫羨慕他人所得。
    羨慕他人的比丘,他不會獲得定力。
  • 366 Appalābhopi ce bhikkhu, salābhaṃ nātimaññati;
    Taṃ ve devā pasaṃsanti, suddhājīviṃ atanditaṃ.
    即使比丘所得雖少,卻不輕視自己所得,
    諸神的確讚歎該人:活命清淨不懈怠者。

  • 367 Sabbaso nāmarūpasmiṃ, yassa natthi mamāyitaṃ;
    Asatā ca na socati, sa ve ‘‘bhikkhū’’ti vuccati.

    對於一切的名色法,不執取為「我或我的」,
    對五蘊壞滅無憂者,他的確可稱為比丘。

  • 368 Mettāvihārī yo bhikkhu, pasanno buddhasāsane;
    Adhigacche padaṃ santaṃ, saṅkhārūpasamaṃ sukhaṃ.
    住於慈愛及喜歡佛陀教法的比丘
    他將會證悟寂靜、諸行止息與安樂的涅槃。
  • 369 Siñca bhikkhu imaṃ nāvaṃ, sittā te lahumessati;
    Chetvā rāgañca dosañca, tato nibbānamehisi.
    比丘,汲掉這船(自身)的水(邪念)。被你汲掉水
    後,它就能迅速地行駛。斷除貪欲和瞋恨後,你將
    會證悟涅槃。
  • 370 Pañca chinde pañca jahe, pañca cuttari bhāvaye;
    Pañca saṅgātigo bhikkhu, ‘‘oghatiṇṇo’’ti vuccati.
    斷除五個(下分結) [CFFn25-02] ,捨棄五個(上分結) [CFFn25-03] ,再
    培育五個(五根) [CFFn25-04] 。已超越五種執著 [CFFn25-05] 的比丘被稱
    為「已越渡暴流者」。
  • 371 Jhāya bhikkhu [jhāya tuvaṃ bhikkhu (?)] mā pamādo [mā ca pamādo (sī. syā. pī.)], mā te kāmaguṇe ramessu [bhamassu (sī. pī.), bhavassu (syā.), ramassu (ka.)] cittaṃ;
    Mā lohaguḷaṃ gilī pamatto, mā kandi ‘‘dukkhamida’’nti ḍayhamāno.
    修禪吧,比丘,莫放逸!莫讓你的心沉迷於欲樂。
    莫放逸而吞(熱)鐵丸,別在地獄裡被燒時哀號
    「這真是苦!」
  • 372 Natthi jhānaṃ apaññassa, paññā natthi ajhāyato [ajjhāyino (ka.)];
    Yamhi jhānañca paññā ca, sa ve nibbānasantike.
    無智慧者無禪那,無禪定者無智慧。
    擁有禪那與智慧,他確實已近涅槃。
  • 373 Suññāgāraṃ paviṭṭhassa, santacittassa bhikkhuno;
    Amānusī rati hoti, sammā dhammaṃ vipassato.
    對於進入空屋、心平靜的比丘、
    清晰觀照法者,他體驗超人樂。
  • 374 Yato yato sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ;
    Labhatī [labhati (pī.), labhate (ka.)] pītipāmojjaṃ, amataṃ taṃ vijānataṃ.
    每當觀照五蘊的生滅時,他獲得喜悅。
    那就是了知者的不死。
  • 375 Tatrāyamādi bhavati, idha paññassa bhikkhuno;
    Indriyagutti santuṭṭhi, pātimokkhe ca saṃvaro.
  • 376 Mitte bhajassu kalyāṇe, suddhājīve atandite;
    Paṭisanthāravutyassa [paṭisandhāravutyassa (ka.)], ācārakusalo siyā;
    Tato pāmojjabahulo, dukkhassantaṃ karissati.

    於此有慧的比丘,修行之始他應該:
    防護諸根且知足、遵守護解脫律儀、
    親近活命清淨者、精進不懈之善友、
    他的為人應友善,他的行為應端正;
    因此充滿了喜悅,他將能夠終止苦。

  • 377 Vassikā viya pupphāni, maddavāni [majjavāni (ka. ṭīkā) paccavāni (ka. aṭṭha.)] pamuñcati;
    Evaṃ rāgañca dosañca, vippamuñcetha bhikkhavo.

    就像茉莉花樹令其枯萎的花脫落,
    諸比丘,你們亦應捨棄貪欲與瞋恨。

  • 378 Santakāyo santavāco, santavā susamāhito [santamano susamāhito (syā. pī.), santamano samāhito (ka.)];
    Vantalokāmiso bhikkhu, ‘‘upasanto’’ti vuccati.

    身平靜、語平靜、意平靜、(三門)善平定、
    已捨棄世俗利養的比丘稱為「寂靜者」。

  • 379 Attanā codayattānaṃ, paṭimaṃsetha attanā [paṭimāse attamattanā (sī. pī.), paṭimaṃse tamattanā (syā.)];
    So attagutto satimā, sukhaṃ bhikkhu vihāhisi.
    比丘,你應訓誡自己、檢討自己、防護自己及保持
    正念,如此你將安樂地生活。
  • 380 Attā hi attano nātho, (ko hi nātho paro siyā) [( ) videsapotthakesu natthi]
    Attā hi attano gati;
    Tasmā saṃyamamattānaṃ [saṃyamaya’ttānaṃ (sī. pī.)], assaṃ bhadraṃva vāṇijo.
    自己是自己的依歸,(他人怎能作為依歸?)
    自己是自己的依靠。
    因此你應抑制自己,就像商人抑制良馬。

  • 381 Pāmojjabahulo bhikkhu, pasanno buddhasāsane;
    Adhigacche padaṃ santaṃ, saṅkhārūpasamaṃ sukhaṃ.

    充滿喜悅及喜歡佛陀教法的比丘
    他將會證悟寂靜、諸行止息與安樂的涅槃。

  • 382 Yo have daharo bhikkhu, yuñjati buddhasāsane;
    Somaṃ [so imaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā.

    這個年輕的比丘,致力於佛的教法,
    他照耀這個世間,如脫離雲的明月。

Bhikkhuvaggo pañcavīsatimo niṭṭhito.

比丘品第廿五完畢


波羅門品 [CFFn26-01]  Brāhmaṇavaggo

  • 383 Chinda sotaṃ parakkamma, kāme panuda brāhmaṇa;
    Saṅkhārānaṃ khayaṃ ñatvā, akataññūsi brāhmaṇa.

    婆羅門,精進地切斷愛流,以及捨棄欲貪。
    婆羅門,了知有為法壞滅,成為無造作者。

  • 384 Yadā dvayesu dhammesu, pāragū hoti brāhmaṇo;
    Athassa sabbe saṃyogā, atthaṃ gacchanti jānato.

    當婆羅門於(止觀)二法成為達彼岸者,
    了知者的一切束縛將全被摧毀。

  • 385 Yassa pāraṃ apāraṃ vā, pārāpāraṃ na vijjati;
    Vītaddaraṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他無此岸或彼岸,亦無此岸及彼岸 [CFFn26-02] 、
    苦惱已除煩惱解,我稱他為婆羅門。

  • 386 Jhāyiṃ virajamāsīnaṃ, katakiccamanāsavaṃ;
    Uttamatthamanuppattaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    禪修無塵單獨坐、應做已做已無漏、
    已達最高目的 [CFFn26-03] 者,我稱他為婆羅門。

  • 387 Divā tapati ādicco, rattimābhāti candimā;
    Sannaddho khattiyo tapati, jhāyī tapati brāhmaṇo;
    Atha sabbamahorattiṃ [sabbamahorattaṃ (?)], buddho tapati tejasā.

    太陽於日間照耀,月亮於夜間照耀,
    王族以甲胄照耀;婆羅門以禪照耀;
    於日夜一切時候,佛陀以光輝普照。

  • 388 Bāhitapāpoti brāhmaṇo, samacariyā samaṇoti vuccati;
    Pabbājayamattano malaṃ, tasmā ‘‘pabbajito’’ti vuccati.

    捨棄邪惡是婆羅門;活於平息稱為沙門; [CFFn26-04]
    放棄了自己的污垢,因此被稱為出家人。

  • 389 Na brāhmaṇassa pahareyya, nāssa muñcetha brāhmaṇo;
    Dhī [dhi (syā. byākaraṇesu)] brāhmaṇassa hantāraṃ, tato dhī yassa [yo + assa = yassa] muñcati.
    不應該去毆打婆羅門,婆羅門不應對他發怒;
    毆打婆羅門是可恥的,對攻擊者發怒更可恥。
  • 390 Na brāhmaṇassetadakiñci seyyo, yadā nisedho manaso piyehi;
    Yato yato hiṃsamano nivattati, tato tato sammatimeva dukkhaṃ.
    對於婆羅門,沒有什麼比心遠離喜愛時更好;
    一旦害人之心不再生起,痛苦就會止息。

  • 391 Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ;
    Saṃvutaṃ tīhi ṭhānehi, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    對於沒有透過身語意造惡、
    克制這三處的人,我稱他為婆羅門。

  • 392 Yamhā dhammaṃ vijāneyya, sammāsambuddhadesitaṃ;
    Sakkaccaṃ taṃ namasseyya, aggihuttaṃva brāhmaṇo.

    不論從誰之處學懂了圓滿自覺者的教法,
    都應該尊敬他,就像婆羅門禮敬聖火。

  • 393 Na jaṭāhi na gottena, na jaccā hoti brāhmaṇo;
    Yamhi saccañca dhammo ca, so sucī so ca brāhmaṇo.

    不因為髮髻或種姓、或出身而成婆羅門。
    於他有諦與法之人,他清淨他是婆羅門。 [CFFn26-05]

  • 394 Kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā;
    Abbhantaraṃ te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasi.

    愚人,你的髮髻有何用?你的皮衣有何用?
    你的內在充滿煩惱,你只是清淨外表而已。

  • 395 Paṃsukūladharaṃ jantuṃ, kisaṃ dhamanisanthataṃ;
    Ekaṃ vanasmiṃ jhāyantaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    身穿塵土衣的人、清瘦及筋脈顯露、
    林中獨自修禪者,我稱他為婆羅門。

  • 396 Na cāhaṃ brāhmaṇaṃ brūmi, yonijaṃ mattisambhavaṃ;
    Bhovādi nāma so hoti, sace hoti sakiñcano;
    Akiñcanaṃ anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    並非因從母胎出生,我就稱他為婆羅門。
    如果他還是有障礙,他只是個名字尊者。
    對無障礙無執取者,我才稱他為婆羅門。62

  • 397 Sabbasaṃyojanaṃ chetvā, yo ve na paritassati;
    Saṅgātigaṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    切斷一切結之後,他確實不再顫抖,
    超越執著解煩惱,我稱他為婆羅門。

  • 398 Chetvā naddhiṃ [nandhiṃ (ka. sī.), nandiṃ (pī.)] varattañca, sandānaṃ [sandāmaṃ (sī.)] sahanukkamaṃ;
    Ukkhittapalighaṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    已切斷(忿怒之)皮帶、(貪愛之)韁、(邪見之)
    繩及其附屬物(隨眠),已拿掉(無明之)門閂,已
    覺悟四聖諦的人,我稱他為婆羅門。

  • 399 Akkosaṃ vadhabandhañca, aduṭṭho yo titikkhati;
    Khantībalaṃ balānīkaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他無瞋惱地忍受:辱罵毆打與捆綁,
    忍辱力猶如軍力,我稱他為婆羅門。

  • 400 Akkodhanaṃ vatavantaṃ, sīlavantaṃ anussadaṃ;
    Dantaṃ antimasārīraṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他無忿怒且盡責、具備戒與無貪愛、
    已調服負最後身,我稱他為婆羅門。

  • 401 Vāri pokkharapatteva, āraggeriva sāsapo;
    Yo na limpati [lippati (sī. pī.)] kāmesu, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    如荷花葉上的水,如針尖上的芥子,
    他不執著於欲樂,我稱他為婆羅門。

  • 402 Yo dukkhassa pajānāti, idheva khayamattano;
    Pannabhāraṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    對於自己的苦滅,他在此世已了知,
    放下負擔解煩惱,我稱他為婆羅門。

  • 403 Gambhīrapaññaṃ medhāviṃ, maggāmaggassa kovidaṃ;
    Uttamatthamanuppattaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    智者有甚深智慧、精通於道和非道、
    已達到最高目的,我稱他為婆羅門。

  • 404 Asaṃsaṭṭhaṃ gahaṭṭhehi, anāgārehi cūbhayaṃ;
    Anokasārimappicchaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他不與兩者廝混:在家人和出家人,
    無家過活且少欲,我稱他為婆羅門。

  • 405 Nidhāya daṇḍaṃ bhūtesu, tasesu thāvaresu ca;
    Yo na hanti na ghāteti, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    對一切強弱眾生,他放下動用暴力,
    己不殺不叫人殺,我稱他為婆羅門。

  • 406 Aviruddhaṃ viruddhesu, attadaṇḍesu nibbutaṃ;
    Sādānesu anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    於眾瞋怒者他無瞋,於眾暴力者他寂靜,
    於眾有取者他無取,我稱該人為婆羅門。

  • 407 Yassa rāgo ca doso ca, māno makkho ca pātito;
    Sāsaporiva āraggā [āragge (ka.)], tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他的貪與瞋與慢、與藐視皆已掉落,
    如針尖上的芥子,我稱他為婆羅門。

  • 408 Akakkasaṃ viññāpaniṃ, giraṃ saccamudīraye;
    Yāya nābhisaje kañci [kiñci (ka.)], tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他講的話語柔和、指導有益且真實,
    不以言語觸怒人,我稱他為婆羅門。

  • 409 Yodha dīghaṃ va rassaṃ vā, aṇuṃ thūlaṃ subhāsubhaṃ;
    Loke adinnaṃ nādiyati [nādeti (ma. ni. 2.459)], tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    這世上或長或短、小大美不美之物,
    沒給與的他不拿,我稱他為婆羅門。

  • 410 Āsā yassa na vijjanti, asmiṃ loke paramhi ca;
    Nirāsāsaṃ [nirāsayaṃ (sī. syā. pī.), nirāsakaṃ (?)] visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    對於今世與來世,於他已沒有渴求
    無貪愛解煩惱者,我稱他為婆羅門。

  • 411 Yassālayā na vijjanti, aññāya akathaṃkathī;
    Amatogadhamanuppattaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他沒有貪著,透過了悟而斷疑,
    已達到不死,我稱他為婆羅門。

  • 412 Yodha puññañca pāpañca, ubho saṅgamupaccagā;
    Asokaṃ virajaṃ suddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    於此世他捨棄了:善與惡兩種執著,
    無憂無垢而清淨,我稱他為婆羅門。

  • 413 Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ, vippasannamanāvilaṃ;
    Nandībhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他如明月無污垢,清淨澄潔與安詳,
    滅盡了對有之喜,我稱他為婆羅門。

  • 414 Yomaṃ [yo imaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] palipathaṃ duggaṃ, saṃsāraṃ mohamaccagā;
    Tiṇṇo pāragato [pāragato (sī. syā. kaṃ. pī.)] jhāyī, anejo akathaṃkathī;
    Anupādāya nibbuto, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他已超越了這個(貪欲)泥路、艱難的(煩惱)
    路、輪迴與愚痴,越渡(四暴流)到達彼岸,修
    (止觀兩種)禪,無欲無疑,透過不執取達到寂
    靜,我稱他為婆羅門。

  • 415 Yodha kāme pahantvāna [pahatvāna (sī. pī.)], anāgāro paribbaje;
    Kāmabhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ [idaṃ gāthādvayaṃ videsapotthakesu sakideva dassitaṃ].

    於此世已除欲樂,捨棄家成出家人,
    滅盡了對有之欲,我稱他為婆羅門。

  • 416 Yodha taṇhaṃ pahantvāna, anāgāro paribbaje;
    Taṇhābhavaparikkhīṇaṃ , tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    於此世已除貪愛,捨棄家成出家人,
    滅盡了對有之愛,我稱他為婆羅門。

  • 417 Hitvā mānusakaṃ yogaṃ, dibbaṃ yogaṃ upaccagā;
    Sabbayogavisaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    拋掉了對人的軛,捨棄了對天的軛,
    解開了一切的軛,我稱他為婆羅門。

  • 418 Hitvā ratiñca aratiñca, sītibhūtaṃ nirūpadhiṃ;
    Sabbalokābhibhuṃ vīraṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他拋掉了樂與不樂,已變得清涼無煩惱, [CFFn26-07]
    征服全世界及勇猛,我稱該人為婆羅門。

  • 419 Cutiṃ yo vedi sattānaṃ, upapattiñca sabbaso;
    Asattaṃ sugataṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
    他遍知一切有情的死與生、
    不執著、善逝及覺悟,我稱他為婆羅門。
  • 420 Yassa gatiṃ na jānanti, devā gandhabbamānusā;
    Khīṇāsavaṃ arahantaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
    諸天乾達婆和人,都不知他的去處。
    他是漏盡阿羅漢,我稱他為婆羅門。

  • 421 Yassa pure ca pacchā ca, majjhe ca natthi kiñcanaṃ;
    Akiñcanaṃ anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他不執著過去蘊、未來蘊與現在蘊,
    沒有煩惱無執取,我稱他為婆羅門。

  • 422 Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ, mahesiṃ vijitāvinaṃ;
    Anejaṃ nhātakaṃ [nahātakaṃ (sī. syā. kaṃ pī.)] buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    他無畏、至上、勇猛、大賢、戰勝(三魔) [CFFn26-08] 、
    無欲、洗淨煩惱、覺悟四聖諦,我稱他為婆羅門。

  • 423 Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati,
    Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni;
    Sabbavositavosānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

    牟尼知道過去世,看到天界與惡道,
    並且已達生盡毀,以親證智達成就,
    圓滿成就了一切,我稱他為婆羅門。

Brāhmaṇavaggo chabbīsatimo niṭṭhito.

婆羅門品第廿六完畢


Dhammapadapāḷi niṭṭhitā.

《法句經》至此完畢


Buddhasāsanaṃ ciraṃ tiṭṭhatu

願佛陀的教法久住於世


注釋:

[CFFn01-01]〔敬法法師註01-01〕 1 於此,法是指五蘊中的受、想、行,意則是指識。
[CFFn01-02]〔敬法法師註01-02〕 2 註釋:於此,「 他人 」(pare)是指除了智者們之外,其他製造爭論的人就是他人。
[CFFn01-03]〔敬法法師註01-03〕 3 註釋:「 已去除污染之人 」(vantakasàv'assa)是已透過四道去除污染、棄除污染、斷除污染之人。
[CFFn01-04]〔敬法法師註01-04〕 4 註釋:「 良好培育 」是於止觀禪法得到良好培育。
[CFFn01-05]〔敬法法師註01-05〕 5 註:沙門份是指道果。
[CFFn02-01]〔敬法法師註02-01〕 6 註:由於造路等的善業,摩伽得以投生為帝釋天王。
[CFFn02-02]〔敬法法師註02-02〕 7 註釋:「不可能會倒退」:這樣的比丘不可能會從止觀法或道果倒退,不會從已達到之境倒退,也不會不達到未達之境。
[CFFn03-01]〔敬法法師註03-01〕 8 註:魔界是指煩惱輪轉。
[CFFn03-02]〔敬法法師註03-02〕 9 註:心單獨自活動是指在同一個心識剎那裡只能有一個心識生起。只有在前一個心識滅後,下一個心識才會生起。心是依靠位於心室裡的心所依處而生起的。
[CFFn03-03]〔敬法法師註03-04〕 10 註:已捨棄善惡即已成為阿羅漢。阿羅漢已根除了貪瞋痴,不再造業,包括善惡兩者。他的一切身語意行為都只是唯作而已。
[CFFn03-04]〔敬法法師註03-03〕 11 註:保護勝利是指保護已獲得的初階觀智,不執著是指不執著於禪那,而繼續修行觀禪直至證悟聖道果。
[CFFn04-01]〔敬法法師註04-01〕 12 註:於此,大地是指此身,閻魔界是指四惡道。
[CFFn04-02]〔敬法法師註04-02〕 13 有學者是證悟須陀洹道到阿羅漢道的聖人。
[CFFn04-03]〔敬法法師註04-03〕 14 註:魔王之花箭是指煩惱輪轉、業輪轉與果報輪轉。
[CFFn04-04]〔敬法法師註04-04〕 15 註:阿羅漢已不會再生,魔王盡了全力也找不到阿羅漢死後去了哪裡。
[CFFn05-01]〔敬法法師註05-01〕 16 一由旬大約有七英里。
[CFFn05-02]〔敬法法師註05-02〕 17 註釋: 頭顱 是指智慧。
[CFFn05-03]〔敬法法師註05-03〕 18 註釋: 以及別家的禮敬 (pūjā parakulesu ca):對於不是父母親,也不是親戚的(別人家),他如此期望他們以四資具來禮敬:「啊,願他們只給我,而不是(供養給)其他人!」
[CFFn06-01]〔敬法法師註06-01〕 19 註:此界是指五蘊。
[CFFn07-01]〔敬法法師註07-01〕 20 註:不儲藏是指不再造業及不儲藏四資具。徹知是指三遍知。空、無相與解脫皆是指涅槃。
[CFFn07-02]〔敬法法師註07-02〕 21 如如不動者是指不受世間的起落動搖之人。
[CFFn08-01]〔敬法法師註08-01〕 22 註釋: 正直者 :最低是須陀洹,最高是漏盡者。
[CFFn08-02]〔敬法法師註06-01〕 23 註釋: 至上法 是指九種出世間法(四道、四果及涅 槃)。
[CFFn09-01]〔敬法法師註09-01〕 24 註釋: 母胎 於此是指人之母胎。
[CFFn11-01]〔敬法法師註11-01〕 25 註:善人之法是指九出世間法。
[CFFn11-02]〔敬法法師註11-02〕 26 註:屋子是身體;造屋者是貪愛;無為是涅槃;愛滅盡即已證得阿羅漢果。
[CFFn12-01]〔敬法法師註12-01〕 27 註:「自己的福利」(attadatthaṁ)是指道、果與涅槃。
[CFFn13-01]〔敬法法師註13-01〕 28 註釋:「 應站立 」:站在別人的門口托缽食。「 法 」:捨棄不當的,他不間斷地行走,這就是 妥善奉行 此乞食法。「 不當地奉行它 」:走去妓女等的地方是不當地奉行乞食法。
[CFFn13-02]〔敬法法師註13-02〕 29 註釋:「 以善 」(kusalena)的善是指阿羅漢道智。
[CFFn13-03]〔敬法法師註13-03〕 30 註釋:「 一法 」:真實。
[CFFn14-01]〔敬法法師註14-02〕 31 註釋:「 無邊之境 」(anantagocaraṁ):能取無邊所緣的一切知智(sabbaññutaññāṇa)之境是無限的。「以何道」(kena padena):對於還有貪欲等道其中一道的人,你們能以道來引誘他。但是佛陀連一道也沒有了,你們能以何道來引誘無道之佛?
[CFFn14-02]〔敬法法師註14-02〕 32 註:於此,至聖潔者與賢者是指佛陀。
[CFFn15-01]〔敬法法師註15-01〕 33 註:病是煩惱病;欲求是追求五欲。
[CFFn15-02]〔敬法法師註15-02〕 34 註:「沒有障礙」(natthi kiñcanaṁ)是指沒有貪欲等障礙。
[CFFn15-03]〔敬法法師註15-03〕 35 註釋:「 寂靜者 」(upasanto)的意思是:於內已經平息了貪欲等煩惱的漏盡者,捨棄了勝敗之後,他快樂地過活,在一切姿勢裡都快樂地安住。
[CFFn15-04]〔敬法法師註15-04〕 36 註釋:「 超越寂靜 」(santiparaṁ):沒有其他快樂能夠超越涅槃,意思是涅槃是至上的快樂。
[CFFn16-01]〔敬法法師註16-01〕 37 註釋: 住於法 (dhammaṭṭhaṁ):住立於九種出世間法。
[CFFn16-02]〔敬法法師註16-02〕 38 註釋: 超言說 (anakkhāte):涅槃。 上流人 :阿那含聖者。
[CFFn17-01]〔敬法法師註17-01〕 39 註釋:「 結 」(saṁyojanaṁ):欲貪結等十種結。因為沒有貪欲等而無所有(rāgādīnaṁ abhāvena akiñcanaṁ)。
[CFFn18-01]〔敬法法師註18-01〕 40 註:「天界的聖地」就是五淨居天。
[CFFn18-02]〔敬法法師註18-02〕 41 saṭho 狡猾的人(註釋解釋他為捕鳥者)
[CFFn19-01]〔敬法法師註19-01〕 42 註:「諦」是指四聖諦;「法」是指四道、四果與涅槃九種出世間法。
[CFFn19-02]〔敬法法師註19-02〕 43 註釋: 去除污垢 :以道智去除污垢。
[CFFn19-03]〔敬法法師註19-03〕 44 註釋:「 肉腥 」(vissaṁ):惡法,接受像肉腥的身業等法來過活的不名為比丘。
[CFFn19-04]〔敬法法師註19-04〕 45 註:在此「 最上 」(varaṁ)是指戒、定、慧、解脫、解脫智見。「 兩種世間 」(ubho loke)是指內外五蘊。
[CFFn19-05]〔敬法法師註19-05〕 46 註釋: 出離樂 (nekkhammasukhaṁ)是指阿那含樂。
[CFFn20-01]〔敬法法師註20-01〕 47 註:在此,慧是指觀智。
[CFFn21-01]〔敬法法師註21-01〕 48 註:該做的事是指勤修戒定慧。
[CFFn21-02]〔敬法法師註21-02〕 49 註釋: 樂於無害 (ahiṁsāya rato):「他以悲俱之心遍滿一方而安住。」(《分別論》642)如是說是指樂於培育悲心。
[CFFn21-03]〔敬法法師註21-03〕 50 註釋: 培育 (bhāvanāya):培育慈愛。
[CFFn23-01]〔敬法法師註23-01〕 51 註釋: 婆羅門 是已捨棄諸惡、修行圓滿的佛陀、辟支佛與弟子們。
[CFFn25-01]〔敬法法師註25-01〕 52 註釋:「 從正法 」(saddhammā)的意思是:這樣的比丘不會從三十七種菩提分法及九種出世間法退離。
[CFFn25-02]〔敬法法師註25-02〕 53 五下分結:身見(sakkāyadiṭṭhi)、疑(vicikkicchā)、戒禁取(sīlabbataparāmāsa)、欲欲(kāmarāga)與瞋恨(byāpāda)。
[CFFn25-03]〔敬法法師註25-03〕 54 五上分結:色欲(rūparāga)、無色欲(arūparāga)、慢(māna)、掉舉(uddhacca)及無明(avijjā)。
[CFFn25-04]〔敬法法師註25-04〕 55 五根是信、精進、念、定與慧。
[CFFn25-05]〔敬法法師註25-05〕 56 五種執著是貪、瞋、痴、慢與邪見。
[CFFn26-01]〔敬法法師註26-01〕 57 在這一章裡的婆羅門多數是指阿羅漢。
[CFFn26-02]〔敬法法師註26-02〕 58 註:在此,此岸是內六處,彼岸是外六處。
[CFFn26-03]〔敬法法師註26-03〕 59 註:最高目的就是阿羅漢。
[CFFn26-04]〔敬法法師註26-04〕 60 註釋:samacariyā「直譯:因為活於平息」:因為平息了一切不善後而過活。
[CFFn26-05]〔敬法法師註26-05〕 61 註釋:「 諦 」(saccaṁ):以十六個方式徹知了四聖諦而住立於聖諦的人,他也有九種出世間法,他清淨,他是婆羅門。
[CFFn26-06]〔敬法法師註26-06〕 62 註釋:如果因為貪欲等障礙而 有障礙 。
[CFFn26-07]〔敬法法師註26-07〕 63 註釋:「 樂 」(ratiṁ):五欲之樂。「 不樂 」(aratiṁ):不滿意森林住處。
[CFFn26-08]〔敬法法師註26-08〕 64 註:三魔是煩惱魔(kilesamāra)、死魔(maraṇamāra)與天子魔(devaputtamāra)。


巴利文經典最突出的特點,同時也是缺乏同情心的讀者最感厭倦的特點,就是單字、語句和整段文節的重複。這一部分是文法或至少是文體所產生的結果。 …,…,…,

…,…,…, 這種文句冗長的特性,另外還有一個原因,那就是在長時期中三藏經典只以口授相傳。 …,…,…,

…,…,…, 巴利文經典令人生厭的機械性的重覆敘述,也可能一部分是由於僧伽羅人(Sinhalese)不願遺失外國傳教師傳授給他們的聖語 …,…,…,

…,…,…, 重覆敘述不僅是說教記錄的特點,而且也是說教本身的特點。我們持有的版本,無疑地是把一段自由說教壓縮成為編有號碼的段落和重覆敘述的產品。佛陀所說的話一定比這些生硬的表格更為活潑柔軟得多。

(節錄自: 巴利系佛教史綱 第六章 聖典 二 摘錄 )